روزنامه تهران امروز

http://www.tehrooz.com/1392/4/20/TehranEmrooz/1216/Page/15/TehranEmrooz_1216_15.pdf

 

 

کد خبر: 133624

تاریخ خبر: پنجشنبه, 20 تیر 1392

 

مدیریت و برنامه‌ریزی نادرست اصلی‌ترین عامل بروز مشكلات است

فرش دستباف همدان، هنری كه باید زنده بماند

زندی، كارشناس فرهنگی: مهم‌ترین مسئله مدیریت و برنامه‌ریزی نادرست است كه از نوع نگرش برنامه‌ریزان ناشی می‌شود و به نظر می‌رسد  نگاه درستی به هنر و صنعت این مرز و بوم ندارند. در سایه همین نگرش بازارهای سنتی كه به شكل‌گیری ساختار و هویت شهری پیوند دارد یك به یك از بین می‌رود؛ دباغ‌خانه قدیمی شهر همدان به دلایل بهداشتی به خارج از شهر انتقال یافت (كه حركت درستی بود) اما این بازار می‌توانست به محل فروش فرآورده‌های همین صنعت و صنایع چرم تبدیل شود، اما امروز شاهد هستیم كه به جای آن مصالح فروشی دایر شده

 

همدان- فاطمه كاظمی: فرشبافی در استان همدان پیشینه طولانی دارد. قالی اصیل و قدیمی استان همدان در قلمرو فرش ایرانی به دلیل ویژگی‌هایی از جمله نوع مواد اولیه، فن بافندگی، شیوه‌های نقش‌پردازی و ابعاد با سبك روستایی‌باف شناخته می‌شود. تعداد روستاهای دارای بافندگی و گوناگونی نمونه‌ها به اندازه‌ای است كه می‌توان استان همدان را دارای بیشترین مراكز بافت روستایی در ایران و جهان به شمار آورد. البته بافته‌های عشایری كردی و افشاری نیز در بعضی از نواحی این استان مرسوم بوده است. ویژگیهای عمومی قالی روستایی همدان، داشتن گره متقارن، ضخامت و سنگینی، پرز بلند، رج‌شمار 15 تا 25 و بافت تخت و گاه نیم لول با یك پود است. در سال‌های اخیر به دلیل مسائل مختلفی كه برای صنایع‌دستی كشور پیش‌آمده، اغلب صنایع‌دستی حال و روز خوشی ندارند و اگر به داد آنها نرسیم،‌دیری نمی‌پاید كه فقط به گذشته آنها افتخار كنیم.

ویژگی‌های فرش همدان

یكی از فعالان عرصه فرش همدان درباره ویژگی‌های فرش همدان به تهران امروز گفت: شهر همدان یكی از مراكز اصلی تجارت فرش در منطقه غرب ایران بوده و بسیاری از فرش‌های مركز و غرب ایران به‌ویژه بافته‌های نواحی مختلف استان همدان از این شهر روانه كشورهای عربی و اروپایی می‌شد.

«میثم خلجی» افزود: قالیبافی همدان تا پیش از قرن 14 هجری (20 میلادی) متمركز در روستاهای اطراف شهر بود. در جریان تحولات فرش ایران اوایل قرن 20 میلادی قالیبافی در شهر همدان با سبك شهری‌باف هم بنیان گذاشته شد كه با نقشه‌های از پیش تهیه شده مناسب با اندازه‌های متداول فرش سایر مناطق شهری‌بافت و همچنین اندازه‌های سفارشی و با شیوه لول و دو پود بافته می‌شود. رنگ قهوه‌ای متمایل به شتری برای زمینه فرش در همدان كاربرد زیادی دارد. وی افزود: رنگ‌های دیگری از جمله قرمز دوغی، لاكی قرمز دانه، لاكی گلخاری، لاكی روناسی، آبی، سبز روشن و سیر زردی طلایی، نارنجی، سرمه‌ای، آبی سیر و روشن در فرش استان همدان رونق داشته است.

روستاهای انجلاس، برچلو، بیوك‌آباد، زاغه و تاج آباد از جمله مشهورترین نواحی بافندگی در اطراف شهر همدان بوده است و همچنان نقشه‌ها، اندازه‌ها و شیوه بافت آنها دارای شهرت است. گره مرسوم و غالب، متقارن بوده و قالی‌ها روی دارهای عمودی و ثابت بافته می‌شوند. شیرازه در قالی‌های همدان همزمان با بافت پیچیده می‌شود و پرداخت و روگیریی قالی‌های شهری معمولا پس از بافت انجام می‌پذیرد. همدان از جمله نقاط مشهوری است كه از دیرباز رنگ قرمز دانه‌ای و لاكی گلخاری را استفاده می‌كرده و همچنان نیز متداول است.

فرش در شهرستان‌های استان

ملایر: ملایر و روستاهای اطراف آن شامل حسین‌آباد، ازندریان، كسب و ننج، جوزان مانیزان و میشن و... از جمله مناطق معروف در قالیبافی است. شهرت قالی جوزان در بازار فرش به خاطر رنگ‌های پرجلا و طرح‌های خوش‌نقش و پردوام آن است.

كبودرآهنگ: بافت قالی در این شهرستان و مناطق روستایی آن از جمله داقداق آباد و مهربان و قهورد و...صورت می‌گیرد. قالی مهربان از دو گروه ترك نشین و كردنشین تاثیر گرفته و قالی مناطق كرد نشین متاثر از قالی بیجار، دارای بافت محكم و بیشتر دو پود است اما قالی مناطق دیگر مهربان بیشتر درشت بافت و یك پود است.

اسدآباد: فرش اصیل منطقه اسدآباد بیشتر از نوع محلی و یك پود بوده و با قلاب بافته می‌شود. غالب نقش‌ها ماهی درهم (هراتی) با طرح لچك و ترنج یا بدون ترنج با رج‌شمار پایین و زمینه قرمز است. مهم‌ترین روستاهای قالیباف این شهر عبارتند از طویلان علیا و سفلی و جعفرآباد كه بیشتر آنها نیز ذهنی‌باف و بیشتر در ابعاد دوذرعی، ذرع و نیم و ذرع و چارك و به ندرت 3در2 است.

تویسركان قالیچه‌های این منطقه درشت بافت و دارای پرز بلند هستند و در بیشتر موارد یك پود ضخیم دارند. بافت در این منطقه با دست بوده و در بافت آن از گره تركی استفاده می‌شود. نقشه‌های معروف این شهرستان آقاصادقی و مالیچه است.

نهاوند: در این منطقه از هر دو گره تركی و فارسی استفاده می‌شود فرش‌های اصیل آن یك پود، ضخیم و از پرز بلند برخوردارند. طی سالیان اخیر دو پوده بافی نیز رواج یافته

است ابعاد فرش‌های تولیدی در نهاوند ذرع و نیم، دو ذرعی و كناره است. نقشه‌های عشوند – گل حیدر – سالاری از طرح‌های معروف این شهرستان است.

طی سالیان اخیر بافت فرش ریزباف و ابریشمین در نقاطی از استان از جمله شهرستان‌های رزن و كبودرآهنگ رونق یافته و تجاری از استان‌های قم، آذربایجانی‌های شرقی و غربی در گسترش این نوع بافت در مناطق مذكور نقش داشته‌اند.

قدمتی به طول تاریخ

یك كارشناس فرهنگی نیز در این زمینه به تهران امروز گفت: پیشینه قالی و قالی‌بافی در ایران به قدمت تاریخ پر افتخار آن است و در طول تاریخ بر اهمیت و زیبایی آن افزوده شده است. فرش همدان نیز مانند دیگر مناطق كشور از ویژگی‌های خاصی برخوردار است كه ریشه درخصوصیات فرهنگی ساكنان منطقه دارد.

«حسین زندی» افزود: فرش حتی در دیگر صنایع‌دستی مانند گلیم، جاجیم، جوراب و دستكش نیز تاثیر گذاشته و نقشه‌های این اقلام از فرش گرفته شده است. بیشتر نام‌گذاری‌ها كه به صورت شناسنامه فرش است با توجه به نام روستا و شهری كه قالی در آن بافته شده صورت گرفته است مانند فرش درگزین، مهربان، انجلاس، فس، اسدآباد، گنده جین، ملایر، كبودرآهنگ كه هر یك دارای تفاوت‌ها و ویژگی‌هایی در نقش، طرح و اندازه است.

صنعت فرش همدان روبه نابودی

وی درباره تاریخ بازار فرش همدان نیز گفت: بازار فرش همدان از قرن‌های گذشته مركز مبادله و دادوستد بازرگانان داخلی و خارجی و قالی‌بافان دیگر شهرهای همجوار مانند زنجان، كرمانشاه و سنندج بوده و محصولات مرتبط با فرش مانند خامه، رنگ، نقشه، دارقالی و ابزار قالی‌بافی در راسته بازارها، سراها و تیمچه‌های گوناگون خرید و فروش می‌شده است و هزاران نفر در مشاغل مرتبط با این صنعت از دامداری تا رفوگری، چله‌كشی، مقراض‌كاری و كارگاه‌های متعدد قالی‌بافی فعالیت می‌كردند. زندی افزود: اما امروز با غفلت مدیران و نبود حمایت صحیح، صنعت فرش همدان در حال نابودی است.تولیدات بی‌رویه فرش ماشینی، پایین آوردن سطح سلیقه مردم در سایه تبلیغات مفرط رسانه‌ها به‌ویژه تلویزیون، مهاجرت و به هم‌ریختگی بافت جمعیتی و رشد شهرنشینی كشور، در دسترس نبودن فرش دستباف، ضعف در بازاریابی جهانی تا جایی‌كه فرش هندی و پاكستانی جای فرش دستباف ایرانی را می‌گیرد باعث شده صنایع‌دستی كشور بخصوص فرش كم‌كم نه تنها از زندگی مردم بلكه از حافظه مردم نیز حذف شود.

نبود نگاه درست به هنر

زندی، كارشناسی فرهنگی در ادامه گفت: مهم‌ترین مسئله مدیریت و برنامه‌ریزی نادرست است كه از نوع نگرش برنامه‌ریزان ناشی می‌شود و به نظر می‌رسد نگاه درستی به هنر و صنعت این مرز و بوم ندارند. در سایه همین نگرش بازارهای سنتی كه به شكل‌گیری ساختار و هویت شهری پیوند دارد یك به یك از بین می‌رود؛ دباغ‌خانه قدیمی شهر همدان به دلایل بهداشتی به خارج از شهر انتقال یافت (كه حركت درستی بود) اما این بازار می‌توانست به محل فروش فرآورده‌های همین صنعت و صنایع چرم تبدیل شود، اما امروز شاهد هستیم كه به جای آن مصالح فروشی دایر شده و اگرچه از بوی آزاردهنده دباغی خبری نیست، اما آسیب آلودگی فروشگاه‌های گچ وسیمان كمتر از گذشته نیست. همچنین بخش بزرگی از بازار فرش و فرآورده‌های فرش كه روزی هر یك دارای هویت خاصی بوده تغییر كاربری پیدا كرده است.وی افزود: بازار خامه‌فروشان به مركز فروش برنج پاكستانی تبدیل شده و كارگاه‌های دارقالی به انبار اجناس چینی مبدل شده است و بازار سرگذر كه روزی پررونق‌ترین و بزرگ‌ترین بازار فرش غرب كشور بود امروز جایگزین سبزه‌میدان شده و در آن بادنجان و هویج فروشی دایر شده است و تره‌بار شهر را تامین می‌كند. درحالی كه با تاسیس بازارهای محلی در دیگر نقاط شهر هم می‌توان بازارهای قدیمی را حفظ كرد و هم از بار ترافیكی مركز شهربه‌ویژه اطراف بازار كاست. زندی در ادامه گفت: موارد گوناگون دیگری بر این وضعیت دامن زده است. آسیبی كه به صنعت فرش از طریق تغیر نقشه بومی وارد شده از جمله این موارد است. به‌طور مثال برخی شركت‌ها نقشه‌های تبریز و كرمان را ترویج می‌كنند و بافندگان در روستاهای همدان به ناچار به این مسئله تن می‌دهند. نقوشی كه با نقشه‌های اصیل همدانی همخوانی ندارد و نتیجه‌اش جز نابودی فرش همدان نیست. افزون بر تغییر نقوش از مواد اولیه بومی نیز استفاده نمی‌شود.

نقشه‌های همدان ثبت ملی شوند

یكی از راه‌هایی كه می‌توان از نقشه قالی یا تغییر اقلیم نقشه‌ها جلوگیری كرد ثبت ملی نقشه‌ها و نقش قالی‌های هر منطقه به نام محل بافت آن است.

زندی در این باره گفت: مورد دیگر این است كه افزون بر تغییر نقوش از مواد اولیه بومی استفاده نمی‌شود. مثلا در روستاهای همدان بافت قالی ابریشم در گذشته كمتر مشاهده شده است. اما امروز توسط شركت‌های یاد شده مواد اولیه ابریشمی در اختیار بافندگان قرار می‌گیرد و نظارتی بر این مشكلات وجود ندارد. با بحران‌های پیش‌آمده در حوزه صنایع‌دستی كشور اگر حمایت صحیح از این صنعت صورت نگیرد یا باید فراموش كنیم هنر و صنعتی داریم یا مانند موارد دیگر به گذشته این صنایع افتخار كنیم.

 

روزنامه تهران امروز


برچسب ها: فرش ، قالی بافی ، میراث فرهنگی گردشگری ، صنایع دستی همدان ،

شبکه اجتماعی فارسی کلوب | Buy Website Traffic | Buy Targeted Website Traffic