فرهنگ چیست که به آن دل بسوزانند

خیال می کنید برج سازی آبادانی است!؟

حسین زندی

مدتی پیش نشست شناسایی و حفظ میراث ناملموس در همدان با حضور و سخنرانی میهمانان و استادانی در رشته های مختلف برگزار شد. از جمله مردم شناس برجسته دکتر محمد میرشکرایی، معاونت میراث فرهنگی کشور محمد حسن طالبیان ، رئیس دفتر مطالعات منطقه ای پاسداری از میراث فرهنگی ناملموس آسیای غربی  یونسکو یدالله پرمون ، استاندار همدان  محمدناصر نیکبخت ، مدیر کل دفتر ثبت آثار تاریخی کشوردکتر فرهاد نظری  و مورخ برجسته و نسخه شناس همدانی دکتر پرویز اذکایی در این نشست به ایراد سخنرانی پرداختند. دکتر اذکایی با رویکرد تاریخی به تحلیل میراث فرهنگی پرداخت و از وضعیت تخریب آثار تاریخی و معنوی انتقاد کرد به دلیل اهمیت موضوع بتهر دیدیم بخش هایی از متن این سخنرانی را در نویسار منتشر کنیم تا خوانندگان با شرایط میراث همدان بیشتر آشنا شوند.

دکتر پرویز اذکایی مورخ و نسخه شناس همدانی در آغاز سخنان خود گفت: عرض سلام دارم خدمت اساتید معظم، علما و فضلای فرهنگ مدار که اینجا خطابات بلیغ فرمودند بالاخص دوست دیرین چهل پنجاه ساله آقای دکترمحمد میرشکرایی. واقعا مستفیض شدیم، بنده عرضی ندارم که بر مطالب ایشان علاوه کنم. تنها برای امتثال امر آقای زندی و مهندس سروش اینجا هستم. نمی­دانم چه بگویم؛ چند کلمه عرض ­می­کنم. بنده طلبه تاریخ هستم و میراث فرهنگی ملموس یا ناملموس، معنوی یا مادی را آموخته ام که از منظر تاریخی به آن نگاه کنیم. دوستان فاضل دانشمند اینجا چیزهایی گفتند که جگرم کباب شد و دلم به درد آمد میراث معنوی و مادی تقریبا نابود شده است و چیزی از آن نمانده. به قول همدانی­ها «میراث همدان یی قرته­ای بود بچه­ها خوردن رفتن صحرا تمام شد». فقط می­خواستم عرض کنم که در باب این مسائل ردیابی نشد.

این مورخ همدانی در بخشی از سخنرانی خود گفت: از میراث گرانبار دوره ساسانی صحبت شد و دوره آل بویه و مخصوصا دوره پارتها(اشکانیان) یعنی همان دوره پهلوانی. بنده یک جا در مقدمه کتاب رازی نوشته‌ام: «این ملت کهنسال در دو دوره تاریخش روز خوش دیده است، یکی همان دوره پهلوانی و دیگری دوره آل بویه که از قضا شبیه دوره پهلوانی است » موقع تفوق نژاد ایرانی، چرا که هر دوی اینها ایرانیان با نژادی بودند. تفوق فرهنگی بر مبنای عنوان روبنا-به قول آن فیلسوف- بر حسب صورت­بندی های اقتصادی اجتماعی است. اگر در تاریخ می­خوانید و می­بینید که اقوام ترک و تازی به ما حمله کردند و باز هم فرهنگ ما بر قرار است علت این است که آنها از لحاظ صورت بندی های اجتماعی یک مرحله یا دو مرحله از ما عقب تر بودند. حتی امپراطوری روم هم نتوانست بر ما برتری فرهنگی پیدا کند چرا که ما دارای صورت بندی اجتماعی اقتصادی به نام زمین داری آرمنده بودیم و آنها از ما یک مرحله مهم تاریخی عقب تر بودند و در مرحله برده داری قرار داشتند.

اذکایی با اشاره به سخنان سخنرانان پیش از خود گفت:  تمام سخنانی که امروز فرمودند تحلیل تاریخی دارد، البته اینجا جای تحلیل تاریخی نیست فقط نقل قولی می­کنم از یک فیلسوف قرن چهارم به نام ابوالحسن عامری، او کسی است که بر ابن سینا تاثیر گذاشته است. این فرد از دست حکام و فقهای زمانه به خاطر تکفیرشدن فراری بوده و در نهایت از ترس تکفیر و تحریم حکام، سلاطین وفقهای وابسته به آنها کتابی نوشت به نام مناقب اسلام که در مطاوی کتاب مطلب بسیار مهمی را بیان کرده است. بنده این مطلب را چند جا نقل کرده­ام ولی برای اولین بار استاد شهید مطهری مطلب را بیان کرده است. می­گوید: « ایرانی ها که در مورد عناصر عمران و آبادانی، فرهنگ و تمدن و اینها شهره جهانند و خلاصه در مورد شکوفایی فرهنگی و عمران و آبادانی هیچ چیز کم نداشتند، فقط گرفتار دو بلای بسیار ویرانگر بودند. بلای اول استبداد شاهنشاهی و سلطنتی ودوم استبداد موبدان دینی» و توضیح می­دهد چرا که شخصی نظریه پرداز بوده است. برای اینکه مانع تحرک اجتماعی می­شده وانسان نمی­توانسته از یک طبقه اجتماعی به طبقه اجتماعی دیگر فرایازی و ارتقا پیدا کند. داستانش را اهل علم و فضلا می دانند مثلا کفشدوزی می­خواست پسرش جزء طبقه دبیران شود انوشیروان بسیار عادل! حتی در برابر تامین مخارج جنگ­هایش توسط کفشدوز این امر را نپذیرفت. بلای دوم به قول عامری استبداد دینی و موبدانی است که مرحوم مطهری از آن به عنوان-عین کلمه را عرض می­کنم- رژیم موبدانی یاد می کند. آن طور که عامری می­گوید مانع از ترقی فکری، اعتلای روحانی، رسیدن مردم به حکمت الهی و توجه به فلسفه می­شده است.

این پژوهشگر با اشاره به تاریخ ساسانیان افزود: بسیاری از شما، شاید شما نه ولی خیلی ها هستند خمیازه می­کشند برای دوره ساسانی که، آوخ دوره ساسانی چه دوره ای بود!، انوشیروان عادل چه بود و چه بود! ولی اصلا توجه ندارند که در آن دوره موبدان و مغان و اینها - آنطور که عامری می­گوید (بنده از خودم چیزی ندارم اهل سیاست هم نیستم طلبه تاریخم) چه استبدادی حاکم کرده بودند، تمام عناصر فرهنگی را نابود کردند البته ایرانی های دلیر و گندآور قیام­هایی کردند. قیام مزدک سرکوب شد. یک مکتب جهانی از این مبارزات ملت ایران در زمان ساسانیان یک مذهب جهانی بزرگ شکل گرفت مانویت، از بهرام اول گرفته تا بهرام پنجم تمام را سرکوب کردند، مزدکی ها را سرنگون کردند در خاک اینها، در هر صورت مشکل ما استبداد بوده است. بله این مشکل ما بوده است هر کس می­خواهد، به سمع جان گوش کند به ما می­گویند کشور استبداد شرقی. ویت فوگل کتابی نوشته وآنجا این مساله را ثابت کرده است. استبداد که شاخ و دم ندارد. آنطور که عامری می­گوید« یک وجهش استبداد سلطنتی بوده است» همین که عرض کردم از لوله تفنگ بیرون می­آید و یک وجهش هم از جانب موبدان و مذهب و اینها بوده است. حالا هی کاسه وای چه کنم دست بگیریم. فرهنگ ما از بین رفت تخریب شده محیط زیست تخریب شده است. چیزی از آن نمانده است. این همه از همدان تعریف می کنید بنده که خوش خوشانم نمی­شود. همدان 30 سال پیش را شما ندیده بودید. یکی از جنات اربعه بود حالا تخریب شده خیال می­کنید برج سازی آبادانی است؟ نه خیر اینها تخریب است. حرص و شره و طمع و آز بشری عامل این تخریب است، اینجا مردم هم مقصرند، مردم مقصرند یعنی آن طور که مولا علی می­گوید: «کیف ما تکونوا یولی علیکم» هر طور که باشید همان طور بر شما حکومت می کنند. مردم هم استبداد پذیرند. حرص و شره و آز، دیو آز که مانی می گوید در وجودشان مخمر شده دست از منافع آنی مادی برنمی­دارند. فرهنگ چیست؟ که دل بسوزانند ......  

از هفته نامه نویسار شماره 2


برچسب ها: میراث همدان ، دکتر پرویز اذکایی ، میراث ناملموس ،

شبکه اجتماعی فارسی کلوب | Buy Website Traffic | Buy Targeted Website Traffic