جمعه 18 دی 1394

آخرین بازمانده راسته زنجیرباف‌ها

   نوشته شده توسط: حسین زندی    نوع مطلب :مشاغل ،روزنامه همشهری ،

گفتگو

آخرین بازمانده راسته زنجیرباف‌ها

نویسنده: حسین زندی/ خبرنگار همشهری -همدان
آخرین بازمانده راسته زنجیرباف‌ها
محله کبابیان همدان از جمله محله‌های قدیم این شهر است که دارای چمنی به همین نام است. همدان قدیم از مجموعه محله‌هایی شکل گرفته بود که در آنها محوطه ای میدان مانند، به نام چمن وجود داشت که مشاغل محلی در حجره‌ها و دکان‌های اطراف آن مشغول کار بودند...
1394/10/15
محله کبابیان همدان از جمله محله‌های قدیم این شهر است که دارای چمنی به همین نام است. همدان قدیم از مجموعه محله‌هایی شکل گرفته بود که در آنها محوطه ای میدان مانند، به نام چمن وجود داشت که مشاغل محلی در حجره‌ها و دکان‌های اطراف آن مشغول کار بودند. چمن کبابیان یکی از این محوطه های قدیمی است.استاد «علی زنگنه» متولد 1321 است. او می گوید مدت 50 سال است در مغازه دود گرفته‌اش در چمن محله کبابیان مشغول زنجیر‌بافی است و در دهه هفتم زندگی همچنان از پشتکار می گوید.
زنجیر‌بافی از جمله هنرهای دستی است که به وسیله مفتول سیمی با انبر، چکش و سنان بافته می‌شود. مفتول های سیمی را به اندازه دلخواه با انبر قطعه قطعه می کنند، سپس سیم بریده شده را با انبر روی سنان قرار می دهند و با چکش روی آن به روشی می‌کوبند تا خم شود و به شکل دلخواه درآید. در این نوع کار از هیچ نوع مواد چسباننده و جوش فلزی استفاده نمی‌شود و فقط تبحر استاد‌کار و ظرافت کار اوست که به زنجیر حالت می دهد. پس از ورود فناوری جدید آهنگری و جوشکاری زنجیرسازی جای زنجیر‌بافی را گرفت و بیشتر زنجیرها به‌صورت صنعتی تولید می شود. در گفت و‌گو با استاد علی زنگنه، که از جمله حافظان هنر دستی زنجیر‌بافی است، درباره گذشته این هنر در همدان پرسیدیم.
  • پیش از این‌که در این محله مغازه دایر کنید چه شغلی داشتید؟
من قبل از این‌که به این محله بیایم در تهران مغازه زنجیربافی داشتم. من در همدان ازدواج کردم اما همسرم راضی نشد با من به تهران بیاید، مجبور شدم درهمدان ماندگار شوم.
  • از گذشته چمن کبابیان چیزی به خاطر دارید؟
محله کبابیان به همین شکل بود، یک بخشی از آن را خراب کردند و خانه‌های نو ساختند و یک بخشی هم کهنه شده است.
  • شغل‌هایی که در 50 سال گذشته در این محله بوده هنوز یادتان هست؟
مشاغل دفه‌سازی(ابزاری در فرش‌بافی)، نجاری، بقالی، عطاری، آهنگری و شغل‌های دیگر در گذشته البته نه به شکل امروزی رایج بود. برخی مشاغل هم که دیگر فراموش شده است.امروز شغل هایی مثل سوپرمارکتی، نانوایی، تعمیرکار پول شمار، لوله‌کش، آژانس، زنجیربافی و سه مغازه کوچک نجاری جایگزین شده است.
  • حرفه‌ها و شغل‌های محله کبابیان کاربردی بود؟ تولیدات شما در همین محله مصرف می‌شد؟
شغل‌ها با هم مناسبت داشت، برخی اقلام و کالاها اینجا ساخته می شد و همین جا هم به فروش می‌رفت. اما زنجیربافی اینجا خریدار ندارد یا از بازار می‌آیند و می خرند یا از تهران و شهرهای دیگر مراجعه می‌کنند.
  • زنجیربافی را کجا یاد گرفتید؟
زنجیر‌بافی را از راسته زنجیرباف‌ها در بازار همدان یادگرفتم. قدیم به این شکل نبود. ده‌ها مغازه زنجیربافی در همدان وجود داشت که در هرکدام 5 یا 6 شاگرد و کارگر کار می کردند. اما حالا در کل همدان سه نفر مشغول زنجیربافی هستیم؛ بقیه از این کار دست کشیده اند و دنبال کار دیگری رفته اند.
  • این زنجیر چه کاربردی دارد؟ مواد اولیه تان از کجا می آمد؟
در قدیم برای حیوانات استفاده می کردند، می بستند گردن گاو تا فرار نکند. البته از این زنجیرها زخیم‌تر بود. همه مواد خام ما از تهران می آمد. زنجیرهایی که حالا درست می کنم بیشتر برای دربازکن «اف اف» و آبگرمکن و... استفاده می شود.
  • سابقه این شغل به چند سال پیش برمی گردد؟
به بیشتر از 1000 سال پیش. قبل از این‌که سیم تولید شود از تسمه‌های فلزی خام ساخته می‌شد که خیلی مشکل‌تر بود و در کوره های آهنگری ساخته می شدند. سابق بر این‌که ماشین نبود بیشتر کارها را چهارپایان انجام می دادند؛ به همین خاطر برای بستن چهارپایان از زنجیر استفاده می‌کردند.
  • روزی چند‌متر زنجیر می بافید؟ درآمد کار چطور است؟
حالاکه زمستان است 50‌متر اما بهار که روزها بلند می شود تا 70‌متر می بافم. درآمدم خوب است و راضی هستم. این کار مثل المپیک است؛ یکی طلا می گیرد، یکی نقره و یکی برنز. هرچه تلاش کنی همان‌قدر درآمد دارد.
  • شما طلا گرفتید یا برنز؟
من خدارا شکر طلا گرفتم.
  • مشتری‌های شما بیشتر چه کسانی هستند؟
از تهران 20 شرکت درخواست زنجیر دارند اما بافنده ای نیست. یکی از مهندسان صنایع به من گفت ما 20 میلیون تومان وام می دهیم سه چهار نفر کارگر بیاور، گفتم 20 میلیون برای خودتان، کسی در این شغل کار نمی کند. جوانان درس می خوانند فوق‌لیسانس می گیرند و بعد بیکار می گردند. زنجیربافی پشتکار می خواهد.
  • پس امروز مردم زنجیرهای مورد نیاز را از کجا تهیه می کنند؟
زنجیرهای صنعتی را در چین می سازند، می خرند و می آورند.
  • مشابه چینی این زنجیرهای دستی در بازار نیست؟
نه نمی‌توانند تولید کنند، کسی بخواهد این کار را یاد بگیرد باید چندسال شاگردی کند. چند نفر از اهالی محل گاهی پیش من می آیند و می نشینند.یک روز یکی از آنها به من گفت من زنجیر‌بافی را یادگرفته‌ام بلند شدم گفتم بیا بنشین درست کن. یک ساعت تلاش کرد یکی را خراب کرد و یکی را هم کج درست کرد.
  • در گذشته چند نوع زنجیر می بافتید؟
بیش از ده نوع. گاوبند، گوساله‌بند، رشمه، خشخشه، قوزو‌بند و...
  • زندگی شما همیشه از این راه گذشته؟
همیشه خدا رسانده است. یک بار عروسی پسرم نزدیک بود. همسرم گفت پول بده فردا برویم خرید، گفتم فردا صبح بیا. با خودم گفتم خدایا چکار کنم! فردا صبح یک تاجر اصفهانی آمد 300 هزار تومان سفارش داد.
  • چرا شاگرد تربیت نکردید؟
من 20 تا شاگرد داشتم اما همه رفتند. چون 5 سال باید بدون درآمد کار و شاگردی کنند تا یاد بگیرند اما کسی صبر نمی کند.
  • مهم‌ترین ویژگی کار شما چیست؟
خصوصیت کار ما این است که نه می توان از آن کم گذاشت نه می شود کم فروشی کرد، چون اگر یک چکش هم کم بزنی مشخص می‌شود.
  • آیا از کار شما مستندی تهیه شده است؟
تا حالا 6 مرتبه از کار من فیلم گرفته اند. اما چه فایده؟ مصاحبه هم بوده شاید کسی حوصله فکر کردن درباره راه حفظ و نگهداری مشاغلی را که جایگزینی ندارند و در حال فراموشی هستند،ندارد.
http://ostani.hamshahrilinks.org/Ostan/Iran/Hamedan/Contents/%D8%A7%D8%AE%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%87-%D8%B2%D9%86%D8%AC%DB%8C%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D9%81%E2%80%8C%D9%87%D8%A7?magazineid=


برچسب ها: مشاغل و حرفه های قدیم همدان ، مشاغل همدان ، همشهری همدان ، زنجیر بافی همدان ،

ایرج محمودی
جمعه 18 دی 1394 01:24 ب.ظ
افسوس کسی به فکر واحیای چنین صنعتهایی نیست
پاسخ حسین زندی : درسته آقای محمودی
شبکه اجتماعی فارسی کلوب | Buy Website Traffic | Buy Targeted Website Traffic