جمعه 9 دی 1390

مهرگان؛ جشنی برای سپاس از طبیعت

   نوشته شده توسط: حسین زندی    نوع مطلب :مطالب درشرق ،جشن ها ،

 

مهرگان جشنی برای صلح  و د وستی                حسین زندی                                                     خصلت صلح جویی ایرانی از گذشته های دور سبب پدید آمدن آیین ها و مراسمی شده است که به صورت جشن و شادی خودنمایی می کند اگرچه در طول قرون گذشته این سرزمین مدام مورد هجوم قرار گرفته اما این ویژگی در نهاد مردمان سرزمین ایران ریشه دوانده و جزئی از زندگی و فرهنگ مردم شده است گاهی به صورت جشن ملی و گاهی به صورت جشن مذهبی و آیینی خود را نشان داده است به دیگر سخن این جشن ها سرمایه های فرهنگی و منابعی اند که اسطوره ها،آیین ها،رفتارها،جهان بینی و چگونگی زندگی اجتماعی گذشتگان را تا به امروز   حفظ کرده اند .

_جشن کهن مهرگان یکی از این جشن هاست سابقه ی این جشن را  تا هزاره ی سوم پیش از میلاد ذکر کرده انداما آنچه مسلم است این است که مهرگان پیش از ظهور زرتشت رواج داشته و هم زمان و همراه با مهرپرستی در ایران برگزار می شده است این جشن نیز مانند دیگر جشن ها با گذشت زمان دچار تحول و تغییر شده است گاه این تغییرات از طریق حکومت ها و سیاست های آنان بوده و گاه با تغییر شیوه ی زندگی مردمان و یا تاثیر ادیان و مذاهب که این جشن ها را به صورت جشن مذهبی پاسداری کرده اند . در منابع متعددی از پیشینه ی این جشن سخن گفته شده است اما بیش تر منابع مربوط به پیش از اسلام منابع غربی و یونانی است که به آثار کتزیاس و استرابن می توان اشاره کرد.

«...ولی در تلمود اورشلیم که فقط نام سه جشن مادی آمده است اسامی نسبتا واضح تر است این نام ها عبارت است از موتردی ( ترسکی ، (mutardi(turyaskai) و مهرنیکی(muharnekei) که به آسانی می توان تشخیص داد همان نوسرد، تیرکان و مهرکان است و این مطلبی است که چند نفر از دانشمندان[به دولاگارو  و کوهرت] آن را بیان و تایید کرده اند...»

[ بیست مقاله ی تقی زاده ص 240]

دکتر مهرداد بهار می گوید:«از هزاره ی سوم پ.م در آسیای غربی دو عید رواج داشت عید آفرینش که در اوایل پاییز و عید باززایی که در آغاز بهار برگزار می شده است . این دو عید باستانی حتی تا اواسط هزاره ی نخست پ.م در آسیای غربی وجود دارد و در واقع قدمت هر دو در این منطقه نشان داده می شود در ایران نیز نوروز عید بهاری و مهرگان عید پاییزی بوده است اما این به معنی وام گیری از بین النهرین نیست من برآنم که فرهنگ بومی وسیعی با وجوه مشترک از رود سند تا دره ی مدیترانه وجود داشته است».

[از اسطوره تا تاریخ ص 339]

مهرداد بهار معتقد است بعد ها با پدیدار شدن مردوک و یگانه شدن او با دیگر ایزدان این دو عید بهاری و پاییزی به یک جشن تبدیل می شود یعنی جشن نوروز اما حتی اگر این سخن را بپذیریم باید توجه داشته باشیم که مهرگان هنوز در مناطق مختلف ایران و در بین زرتشتیان متداول است اما نه به صورتی که پیش از زرتشت رواج داشته پس از تلفیق با نوروز جشن مهرگان متحول شده و جنبه ی اساطیری آن رنگ و بوی اجتماعی و کشاورزی به خود گرفته است که با مهرگان پیش از زرتشت کاملا متفاوت است . پس از اسلام نیز در منابع مختلف از جشن مهرگان یاد شده است آثار الباقیه که یکی از معتبرترین منابع در معرفی جشن ها است و از قرون اولیه اسلام به جا مانده از آن جمله است شاعران بزرگی مانند فردوسی، رودکی، منوچهری و مسعود سعد نیز آثاری در بزرگداشت مهرگان دارند.

بکرد اندر آن کوه آتشکده                            بدو تازه شد مهرگان و سده «فردوسی»

آمد خجسته مهرگان جشن بزرگ خسروان      نارنج و نار و ارغوانی آورد از هر ناحیه     «منوچهری»

ملکا جشن مهرگان آمد                            جشن شاهان وخسروان آمد

 خز به جای ملحم و خرگاه                        بدل باغ و بوستان آمد          

مورد به جای سوسن آمد باز                     می به جای ارغوان آمد        «رودکی»

ابوریحان می نویسد:مهر ماه و روز اول آن هرمزد روز است و روز شانزدهم مهر است که عید بزرگی است و به مهرگان معروف است که خزان دوم باشد و این عید مانند دیگر اعیاد برای عموم مردم است و تفسیر آن دوستی جان است و گویند که مهر نام آفتاب است و چون در این روز آفتاب برای اهل عالم پیدا شد این است که این روز را مهرگان گویند . نیز گفته اند در این روز فرشتگان برای یاری فریدون آمدند .

باز می نویسد:اما آن دسته ایرانیان که به تاویل قائل اند برای این قبیل مطالب تاویل قائل می شوند و مهرگان را دلیل بر قیامت و آخر عالم می دانند به این دلیل که هر چیزی که دارای نمو باشد در این روز به منتهای نمو خود می رسد و مواد نمو از آن منقطع می شود و حیوان در این روز از تناسل باز می ماند چنان که نوروز را آنچه در مهرگان گفته شد بعکس است و آن را آغاز عالم می دانند و برخی مهرگان را بر نوروز تفضیل داده اند چنان که پاییز را بر بهار برتری داده اند .

این اشاره ها نشان از قدمت و اهمیت مهرگان در ایران دارد در گذشته مهرگان خارج از حوزه ی فرهنگی ایران برگزار می شد که مورخین غربی بدان اشاره کرده اند و از تاثیر این جشن همان بس که اعراب معرب واژه مهرگان (مهرجان) را معادل واژه ی جشن قرار داده اند و برگزاری هر جشنی را مهرجان می گویند .

امروزه این جشن در مهر روز از ماه مهر در بین زرتشتیان برگزار می شود اما در بین باورمندان دیگر ادیان ایرانی این جشن به گونه ای دیگر پدیدار شده است جشن انگور که در ارومیه، تاکستان، ملایر و چند شهر دیگر برگزار می شود همچنین جشن گندم که تقریبا در بیشتر مناطقی که گندم کشت می شود و حتی مراسم های آیینی مانند قالیشویان و جشن انار از یادگارهای مهرگان است.

_یکی از نشانه ها و ویژگی های جشن های ایرانی در کنار شادمانگی همراه بودن با هدایا، خوراکی و نعمات است این هدایا بیش تر محصولات کشاورزی است به همین سبب گفته می شود ریشه ی اغلب این جشن ها دهقانی است سیستم کشاورزی و دامپروری در این آیین ها تاثیر بسیار گذاشته است و بالعکس این جشن نیز تاثیراتی بر نحوه ی زندگی و کشاورزی و کار مردمان داشته است در پایان فصل برداشت کشاورزان برای سپاس از برکتی که طبیعت در اختیار آنان قرار داده جشن می گیرند و در مقابل این جشن ها را مایه ی برکت و فراخی نعمت می دانند.

-دلیل به وجود آمدن مهرگان را آفرینش ، بر تخت نشستن فریدون وپیروزی برضحاک،تاجگذاری اردشیر،جشن برداشت وجشن دوستی وپیمان ذکر کرده اند.امروزه نیز می توان ازدیگر خصوصیات این جشن بهره برد وبادلی سرشار از امید وجامه ای ارغوانی به دور سفره مهرگانی حلقه زدوباهمگرایی به دور ازافسردگی، کینه وعداوت پیمان صلح ودوستی بست ودست افشان وپایکوبان نغمه مهرگانی سرود.


شبکه اجتماعی فارسی کلوب | Buy Website Traffic | Buy Targeted Website Traffic