تبلیغات
همدان نامه (همدان بلاگ) - دستی بر نقش فرش
یکشنبه 8 اسفند 1395

دستی بر نقش فرش

   نوشته شده توسط: حسین زندی    نوع مطلب :مشاغل ،روزنامه همشهری ،میراث فرهنگی ،صنایع دستی ،

دستی بر نقش فرش

نویسنده: حسین زندی /خبرنگار همشهری -همدان
دستی بر نقش فرش
یکی از هنرمندان عرصه فرش همدان که همچنان حرفه خود را رها نکرده محمود گیلانی طراح و نقشه‌کش فرش است. او فرزند «محمد گیلانی» و متولد21مهر 1336 در همدان است...
1395/12/08
یکی از هنرمندان عرصه فرش همدان که همچنان حرفه خود را رها نکرده محمود گیلانی طراح و نقشه‌کش فرش است. او فرزند «محمد گیلانی» و متولد21مهر 1336 در همدان است. بیش از 30 سال است در حجره کوچک خود در بازار همدان به این پیشه مشغول است. گیلانی نه‌تنها با مشکلات کنار آمده و درحال نقش آفرینی و نقشه کشی است بلکه تلاش می‌کند شاگردانی را آموزش دهد تا کار او را ادامه دهند. گفت‌وگوی همشهری با این طراح فرش را می‌خوانید.
  • چگونه به این هنر وارد شدید؟
من پدر این  پیشه هستم و 30 سال است در این کار مشغولم.
  • چرا به شما گیلانی می‌گویند؟
ریشه و اصالت ما همدانی است، حال چرا به ما گیلانی می‌گویند، نمی‌دانم اما نسل‌هاست در همدان هستیم.
  • از ابتدا در کار طراحی بودید؟
من طراحی را از کودکی آموختم. به مدت 7 سال از سال 60 تا 67 به صورت حق‌التدریس و مدتی هم پیمانی کار کردم. اما معلمی را رها کردم و به پیشه پدر برگشتم. بعدها مدتی هم از سال 1380تا 84 در دبیرستان دخترانه فرزانگان فامنین طراحی و نقوش درس دادم.
  • هنوز شاگرد دارید؟
دانش‌آموزان هنرستان‌ها باید 120 ساعت کار عملی بگذرانند. تابستان‌ها دانش‌آموزان را به اینجا می‌فرستند تادوره را در اینجا بگذرانند. همکاری با هنرستان تجسمی همدان را ادامه دادم و آنها دانش‌آموزان خود را به اینجا می‌فرستند. من طراحی سنتی می‌کنم و تعدادی شاگرد و کارآموز دارم که به صورت رایگان به آنها آموزش می‌دهم. به شرطی آموزش می‌دهم که بعد از یادگیری برای من کارکنند و حقوق دریافت کنند.
  • پدرتان در همین حجره کار می‌کرد؟
پدر من 50 سال در همین حجره بود. اولین کسی که برق را به این کاروانسرا آورد پدر من بوده است. جدم هم بازاری بوده است.
  • از استادان قدیم این کار یا از استادان پدر کسی را به خاطر دارید؟
استادان پدر من میرزا شهاب کوثری و میرزا اسحاق ایرانپور بودند. پدرم در شرکت فرش هم کار کرده است. وی زمان مستر سیمون آمریکایی در شرکت فرش بود. آن زمان میرزا شهاب کوثری طراح بود و پدر من نقشه‌کشی و رنگ می‌کرد و نقطه چین ماهری بود.پدرم پس از اینکه از شرکت فرش بیرون می‌آید به نزد میرزا اسحاق ایرانپور می‌رود و طراحی، رنگ‌آمیزی و نقطه چینی را نزد او کامل یاد می‌گیرد و مستقل می‌شود. پس از آن افراد زیادی را آموزش می‌دهد، نقشه‌کش‌های معروف همدان از جمله آصادق، علی‌اصغر ملکی که دایی من بود، احمد رحیمی و چند نفر دیگر.
  • منظور از نقطه‌چین در نقشه فرش چیست؟
پس از این که طرح و کسی که مسئول رنگ‌آمیزی است کارش را انجام داد، نقطه‌چین عیب طراح را می‌گیرد. یعنی تمامی خط‌های اضافه را رفع می‌کند و گل و برگ‌ها را به چارچوبی به نام ایلمه هدایت می‌کند تا بافنده بتواند راحت ببافد.
  • از دوران کار با  پدر چه خاطره‌ای دارید؟
آنقدر کار زیاد بود که شاگردها در شب‌های بهار و تابستان به خانه ما می‌آمدند و تا 12 شب کار می‌کردند. خانه ما در محله قاشق‌تراشان بود و حیاط قدیمی و بزرگی به مساحت حدود 300 متر داشت. مادرم پیش از آمدن پدر و شاگردها حیاط را آب‌پاشی می‌کرد، میز پدر را می‌چید و رنگ‌ها را روی میز قرار می‌داد، شام آنها را می‌داد و تا نیمه شب کار می‌کردند. فردا صبح که به کاروانسرا می‌آمدیم مقابل در حجره مثل مطب دکترها مشتری‌ها صف می‌کشیدند تا نقشه ببرند. ماه بهمن که می‌شد مشتری‌ها را جواب می‌کردیم و برای سال بعد سفارش قبول می‌کردیم. اسامی مشتری‌ها را در دفتر جدیدی می‌نوشتیم و سفارش می‌گرفتیم و سال بعد می‌آمدند و کارها را می‌بردند.
  • خودتان هم فرش می‌بافتید؟
آنقدر کار زیاد بود که در هر خانه یک یا چند دار قالی برپا بود. در خانه ما 2 دار قالی بود و مستاجرها هم فروش  می‌بافتند. در روستاها هم که تقریبا همه قالیباف بودند. فرش همدان بنام بود. امروز فقط اسم فرش همدان مانده است. امروز شما نمی‌دانید درجایی که دار قالی برپا شده به چه منظور است. امکان دارد خانمی برای بیمه ثبت‌نام کرده و برای اینکه بیمه او قطع نشود باید دار قالی برپا کند آن ‌هم نه نقشه بزرگ بلکه تابلو فرش یا پشتی یا نیم‌زرع و دو زرعی می‌بافد.
  • علت کمرنگ شدن فرش دستباف همدان چیست؟
چند دلیل باعث شد فرش دستباف از بین برود. آپارتمان‌نشینی و فرش ماشینی مهم ترین آنهاست. دیگر کسی وقتش را برای بافت فرش صرف نمی‌کند، چرا که نتیجه‌اش نخریدن است. من 16 دار فعال دارم که در روستاهای مهدی آباد، برفجین و قهرد سفلی می‌بافند. هرچه بافته اند جمع کرده‌ام و خانه‌ام مثل سمساری شده است.
  • چه طرح‌هایی را می‌بافید؟
نقشه‌ها را خودم طراحی می‌کنم. بیشتر نقشه‌های گلدانی است. هر طرحی می‌زنم 2 تا قالی هم براساس طرح سفارش می‌دهم می‌بافند. نقشه‌های مختلفی از جمله بیجار و نقشه‌های بته کردستانی نیز کار کرده‌ام.
  • مهم‌ترین کارتان از نظر خودتان چیست؟
نقشه فرش پازیریک را کار کردم. فرش پازیریک سال‌ها پیش از زیر برف در شوروی پیدا شد. حالا هم در موزه نگهداری می‌شود. بخشی از این فرش پاره شده و از بین رفته است. از آلمان به من سفارش دادند و عکس فرش را برای من فرستادند. ابعاد آن 2 مترو 5 در 2 متر و 10 سانتی‌متر به صورت مربع است و روی 110 رج بافته شده است. پس از اینکه طراحی کردم، فرستادم مورد قبول واقع شد سپس رنگ‌آمیزی کردم. این اتفاق سال 1372همزمان شد با جشنواره‌ای در موزه فرش تهران که‌من هم کار فرستاده بودم و برگزیده شد. با دخترم به جشنواره رفتیم چشمم به فرشی افتاد که از روی پازیریک توسط تبریزی‌ها بافته شده بود اما ریزبافت بود و اندازه پازیریک نبود. نمی‌توانستیم عکس بگیریم. من و دخترم مشخصات را نوشتیم برگشتیم و نقشه را تکمیل کردم.
  • بافت آن هم در همدان بود؟
این فرش را سفارش دادم گفتند چله آن هم باید پشم باشد. رفتم سراغ حاج آقا ملونی که قدیم ریسندگی هم داشت. چله‌کشی کردند و در محله جوادیه همدان بافتند. تقریبا شبیه پازیریک اصلی شد و فرستادم آلمان بعدها طرح پازیریک را به صورت گرد و مدور کشیدم که در روستای برفجین بافتند و هنوز آن را  نگه داشته‌ام.
  • به جز پازیریک طرح قدیمی دیگری کار کرده اید؟
یک بار تکه‌ای از فرش زرع و نیم قم برای من آوردند که از مواد گیاهی رنگرزی شده بود اما صاحبانش ارزشش را نمی‌دانستند و چون بین وراث افتاده بود تکه‌تکه شده بود. یکی از وارثان این تکه را برای من آورده بود که من نقشه آن را بکشم من طراحی کردم و در اندازه 2 زرع کشیدم که اندازه آن 1/20 در2/20  سانتی‌متر می‌شود. من یک نقشه هم برای خودم کشیدم و سفارش دادم برایم بافتند. معمولا از طرح‌های کمیاب یک نمونه هم برای خودم می‌بافم.

   گذشته فرش همدان
شهر همدان یكی از مراكز اصلی تجارت فرش در منطقه غرب ایران بوده و بسیاری از فرش‌های مركز و غرب ایران به‌ویژه بافته‌های نواحی مختلف استان همدان از این شهر روانه كشورهای عربی و اروپایی می‌شد. به دلیل وجود چنین بازاری هزاران نفر از مردم استان از راه مشاغل مرتبط با فرش بافی و فراورده‌های این صنعت روزگار می‌گذراندند. اما در 3دهه گذشته فرش دستباف همدان در سایه مدیریت و برنامه‌ریزی نادرست در معرض تهدید و تقریبا در حال نابودی است. در سایه همین نگرش بازارهای سنتی كه با شكل‌گیری ساختار و هویت شهری پیوند داشته از بین رفته است.
دوران اوج فرشبافی در همدان روبه فراموشی است.اگر در خانه‌ای روستایی یک دارقالی برپا باشد بر اساس نقشه‌های جدید فرش تبریز و مصالح غیربومی بافته می‌شود که این در کنار فرش ماشینی از اصلی‌ترین دلایل از بین رفتن فرش دستباف همدان است. با کمرنگ شدن صنعت فرش استان حرفه‌های مرتبط با آن نیز در حال از بین رفتن است؛ ریسندگی، چله کشی و نقشه کشی از آن جمله است.
https://goo.gl/fUpXZP


برچسب ها: همشهری همدان ، هنرمندان همدان ، فرش همدان ، نقشه فرش همدان ،

feet issues
جمعه 24 شهریور 1396 07:51 ق.ظ
You have made some decent points there. I looked on the net
for additional information about the issue and found most people
will go along with your views on this site.
foot pain
سه شنبه 14 شهریور 1396 01:08 ب.ظ
Howdy! Someone in my Myspace group shared this website with us so I came to check
it out. I'm definitely loving the information. I'm
bookmarking and will be tweeting this to my
followers! Superb blog and outstanding style and design.
How can you get taller in a week?
دوشنبه 30 مرداد 1396 04:58 ب.ظ
Fantastic beat ! I wish to apprentice while you amend your website, how could i subscribe
for a blog site? The account helped me a acceptable deal.
I had been a little bit acquainted of this your broadcast offered bright clear idea
How do you get Achilles tendonitis?
یکشنبه 15 مرداد 1396 08:06 ب.ظ
Keep on working, great job!
BHW
جمعه 1 اردیبهشت 1396 03:15 ق.ظ
Good day! I could have sworn I've been to this site before but after browsing through some of the post
I realized it's new to me. Anyhow, I'm definitely glad I found it and I'll be bookmarking and checking back frequently!
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر