پنجشنبه 6 خرداد 1395

سقف شهر زیرزمینی «سامن» فرو ریخت

   نوشته شده توسط: حسین زندی    نوع مطلب :ایسنا ،باستان شناسی ،میراث فرهنگی ،

سقف شهر زیرزمینی «سامن» فرو ریخت

» سرویس: فرهنگی و هنری - میراث و صنایع دستی
1464236939261_01.JPG

یک فعال میراث فرهنگی استان همدان خبر داد: «شهر زیرزمینی «سامن» مهمترین سازه‌ی «دست‌کند» غرب کشور در فاصله‌ی ده کیلومتری مسیر ملایر به بروجرد دچار آسیب شد و بخش‌هایی از آن که در زیر بستری از سنگ گرانیت قرار گرفته، فرو ریخت.

به گزارش خبرنگار میراث فرهنگی ایسنا، شهر زیرزمینی «سامن» به عنوان یک محوطه تاریخی و به دنبال حفاری تاسیسات شهری در سال 84 کشف شد و تا سال ٩٤ پنج مرحله کاوش روی آن صورت گرفت، این شهر زیر زمینی به عنوان مهمترین سازه‌ی دست‌کند غرب کشور بیش از ٥٠ اتاق کوچک و بزرگ در زیر زمین دارد و بخش عمده‌ای از این شهر ده هکتاری در معبر و اماکن مسکونی شهر قرار گرفته است، اما در چند سال گذشته به دلیل همراه نبودن برخی دستگاه‌های دولتی، شهر زیرزمینی «سامن» با چالش‌هایی روبه‌رو شده است، چالش‌هایی که رسانه‌ها نیز نسبت به آن هشدار داده بودند.

حسین زندی، در این زمینه به خبرنگار میراث فرهنگی ایسنا توضیح داد: بخشی از شهر زیرزمینی «سامن»، دچار آسیب شد و بخش‌هایی از آن فرو ریخت.

او اداره مخابرات شهر سامن را یکی از مهم‌ترین ساختمان‌هایی دانست که تخریب جدی به این اثر وارد کرده است و گفت: اداره‌ی مخابرات شهر سامن دقیقا روی شهر زیرزمینی قرار گرفته است و در روزهای گذشته سقف بخشی از این سازه‌ی زیرزمینی که کنار ساختمان مخابرات قرار گرفته آسیب جدی دید و فرو ریخت که به دنبال آن تاسیسات مخابرات نمایان شد.

وی تاکید کرد: از مدت‌ها قبل فعالان مدنی و هنرمندان همدانی با نوشتن نامه‌هایی جداگانه به ریاست جمهوری و استاندار همدان این فاجعه را پیش‌بینی کرده و با گوشزد کردن اهمیت شهر زیرزمینی سامن، خواستار اعتبار و بودجه ملی برای پاسداری و حفاظت از این سازه‌ی دست‌کند بودند.

زندی با بیان این ‌که اگر به زودی ساختمان مخابرات و معابری که روی این سازه قرار گرفته‌اند جمع‌آوری نشوند، این اثر کم نظیر باستانی به زودی نابود می‌شود، ادامه داد: به تازگی مدیران ارشد استان و مسئولان میراث فرهنگی همدان بحث ثبت جهانی شهر زیرزمینی سامن را مطرح کرده بودند،‌اما با وجود ساختمان‌ها و بناهای زاید روی بستر این شهرِ زیرزمینی و استقرار سازه‌های مُخل در حریم و عرصه‌ی این محوطه امکان ثبت جهانی آن مکان از بین خواهد رفت.

این فعال میراث فرهنگی همدان در ادامه با بیان این‌که هنرمندان و فعالان حوزه‌ی میراث فرهنگی در آخرین نامه‌ی خود به استاندار همدان، خواستار پیگیری مطالبات و راهکارهای حفاظت از این محوطه تاریخی بودند، ادامه داد: متاسفانه این نامه نیز بی‌پاسخ مانده است.

ریزش سقف شهر زیرزمینی «سامن»
ریزش سقف شهر زیرزمینی «سامن»

انتهای پیام


برچسب ها: شهر زیر زمینی سامن ، میراث فرهنگی ملایر ، حسین زندی ، خبرگزاری ایسنا ،

سه شنبه 31 فروردین 1395

شهر منسوب به مادها در همدان زیر لودر رفت

   نوشته شده توسط: حسین زندی    نوع مطلب :میراث فرهنگی ،ایسنا ،مطالب در خبر گزاری ها ،

شهر منسوب به مادها در همدان زیر لودر رفت

» سرویس: فرهنگی و هنری - میراث و صنایع دستی
1461066401399__DSC0401.JPG

«محوطه تاریخی «آقاجانی بیک» در رینگ اول و بافت تاریخی شهر همدان که به اعتقاد بسیاری از باستان‌شناسان «شهر مادی» همدان است و می‌تواند مهم‌ترین سند برای اثبات مادی بودن همدان باشد‌، از صبح امروز (سه‌شنبه 31 فروردین) توسط لودرهای شهرداری برای ایجاد پارکینگ در دست گودبرداری است.»

حسین زندی، یک فعال میراث فرهنگی استان همدان در گفت‌وگو با خبرنگار میراث فرهنگی ایسنا‌، گفت: بسیاری از باستان‌شناسان معتقدند محوطه‌ی «آقاجانی بیک» روی بستر اصلی شهر کهن همدان قرار گرفته است. حتی مدرسان باستان‌شناسی دانشگاه بوعلی همدان نیز معتقدند اگر روی این محوطه ترانشه‌ای باز شود یا کاوش‌های آموزشی دانشجویان در این منطقه انجام شود، می‌توان تشخیص داد این محوطه متعلق به دوره ماد است یا خیر.

او با بیان این‌که شهرداری همدان پیش از این با تملک تعدادی از خانه‌های قرار گرفته روی این محوطه، زمینه را برای ایجاد پارکینگ «آقاجانی بیک» آماده کرده است، تاکید کرد: در گذشته خانه‌های قرار گرفته روی این محوطه مسطح شدند و متاسفانه از صبح امروز (سه‌شنبه) پیمانکار شهرداری، گودبرداری روی این محوطه را آغاز کرده است. این در حالیست که بسیاری از کارشناسان، باستان‌شناسان،‌ معماران و هنرمندان همدانی قبل از آغاز این پروژه در خواست بررسی منطقه‌ی «آقاجانی بیک» را داده بودند.

وی اضافه کرد: پیش از این گودبرداری‌ها و در زمان تسطیح خانه‌ها تعدادی آثار تاریخی مانند خمره و سکه به دست آمده بود که پس از بررسی‌های دقیق مشخص شد، آنها متعلق به دوره‌های پیش از تاریخی تا سلجوقی هستند.

زندی با اشاره به پیگیری‌های «علی مالمیر»، مدیرکل میراث فرهنگی استان همدان برای جلوگیری از هر نوع خاکبرداری قبل از بررسی محوطه اظهار کرد: متاسفانه پیمانکار پروژه هیچ توجهی به پیگیری‌های مدیر کل میراث فرهنگی استان نکرد.

این فعال میراث فرهنگی با اشاره به انجام کاوش‌های آزمایشگاهی و دانشگاهی در مهمترین تپه همدان «پیسا» در طول چند سال گذشته، نیز گفت: معتقدم در این سال‌ها با توجه به درخواست‌های متعدد معماران و باستان شناسان برای بررسی این محوطه،‌ می‌توانستند کاوش‌های آزمایشگاهی را روی محوطه آقاجانی بیک انجام دهند.

او همچنین از به دست آمدن تعدادی سفال در خاک‌برداری امروز (سه‌شنبه 31 فروردین) روی این محوطه که در جنوب شرقی همدان قرار دارد، خبر داد و اظهار کرد: نماینده میراث فرهنگی که در زمان خاک‌برداری در محوطه حضور داشت با دیدن این سفال‌ها اعلام کرد که «به دلیل مشکوک بودن محوطه از نظر تاریخی باید خاکبرداری متوقف شود، اما متاسفانه آنها حتی نماینده میراث فرهنگی را از سایت بیرون کردند و اجازه‌ی خارج کردن سفال‌ها که می‌توانست با آزمایش قدری از حدسیات را در زمینه‌ی مادی بودن این بخش از بافت تاریخی همدان را برطرف کند، ندادند.

وی با اشاره به وجود قنات‌های طویل (گبری) در زیر شهر تاریخی همدان، تاکید کرد: پیمانکار پروژه در زمان بیرون کرد نمیانده میراث فرهنگی اظهار کرد حتا دو قناتی که در زیر این محوطه بودند را پیش از این پُر کرده‌ایم.


تخریب محوطه تاریخی مادها

تخریب محوطه تاریخی مادها

تخریب محوطه تاریخی مادها

تخریب محوطه تاریخی مادها


برچسب ها: خبرگزاری ایسنا ، محوطه آقاجانی بیک همدان ، حسین زندی ، میراث فرهنگی همدان ،

بگذارید حسینیه خانگی همدان عزاداری کند

» سرویس: فرهنگی و هنری - میراث و صنایع دستی
1451397700451_IMG_7863.JPG

یکی از معدود خانه‌های تاریخی دارای حسینیه که فقط 8 سال در فهرست آثار ملی ثبت بود، متاسفانه در معرض نابودی است.

به گزارش خبرنگار میراث فرهنگی ایسنا، اشعار مذهبی محتشم کاشانی هنوز روی دیوارهای خانه «نراقی‌ها» در ابتدای خیابان شریعتی (عباس‌آباد) به عنوان تنها حسینیه خانگی در همدان خودنمائی می‌کند. یکی از مهمترین بناهای تاریخی و متعلق به یکی از خاندان‌های معروف این شهر تاریخی که بخش‌هایی از آن در دهه 20 و به دنبال خیابان‌کشی‌ها تخریب شد و البته هنوز تیزی تخریب‌ها به سوی این بنا کمانه نکرده‌اند.

حسین زندی، فعال میراث فرهنگی همدان درباره‌ی آخرین وضعیت این بنای تاریخی به خبرنگار میراث فرهنگی ایسنا، توضیح داد: «زمستان‌نشین» این خانه که هفتم مهر 1381 با شماره ثبت6141 در فهرست آثار ملی ثبت شد، اواخر سال 89 با رای دیوان عدالت اداری به عنوان یکی از مهمترین بناهای همدان از فهرست آثار ملی خارج شد، در زمان خیابان‌کشی‌های دهه 20 شمسی تخریب شد، اما هنوز بنای اصلی آن باقی مانده است.

او با بیان این که خانه «نراقی‌ها» در اواخر دوره قاجار ساخته شده و بیش از یک قرن قدمت دارد، گفت:‌ این بنا یکی از خانه‌های اعیانی دوره قاجاریه و یکی از معدود خانه‌های تاریخی دارای حسینیه‌ی خانگی در همدان است که پلان آن دارای سه حیاط مرکزی و دو ورودی است و به طور کلی مجموعه کاملی از معماری سنتی مناطق سردسیر است و البته هنوز اشعار مذهبی که به صورت گچبری روی دیوارهای این حسینه نقش بسته است، وجود دارند.

وی با اشاره به این نکته که گفته می‌شود اتفاقات تاریخی و سیاسی مهمی هم در این خانه رخ داده است، ادامه داد:‌ تا دهه 70 شمسی یکی از نزدیکان مالک در این خانه زندگی می‌کرد و از آنجا که این بنا به مرمت و بازسازی اساسی نیاز داشت، خالی از سکنه شد و ورثه نیز با توجه به گران بودن قیمت زمین در این محدوده، قصد فروش آن را داشتند، اما هیچ نهادی برای خرید آن پیشقدم نشد، بنابراین اواخر دهه 80 پیش از آنکه از ثبت خارج شود، بخشی از دیوار حیاط آن توسط میراث فرهنگی مرمت شد اما کمبود بودجه و خروج آن از فهرست آثار ملی مرمت را نیمه تمام گذاشت.

آن‌قدر به خانه آب‌بستند که درخت در زیرزمین رشد کرد

خانه «نراقی‌ها» در همدان

زندی با بیان این که در حال حاضر مالکان این بنا قصد تخریب آن را دارند، بیان کرد:‌ در سال‌های گذشته با رها کردن آب به زیرزمینِ بنا، پایه‌های آن آسیب دیده ودر زیرزمین آن درخت رشد کرده است. به دلیل همکاری نکردن مالکان، این خانه اکنون حالت نیمه متروکه به خود گرفته است و احتمال تخریب و جایگزین شدن مجتمع تجاری به جای این خانه نیز وجود دارد، از سوی دیگر با بودجه اداره کل میراث فرهنگی خرید آن توسط این اداره بعید به نظر می‌رسد.

او به کارگیری روش‌های تشویقی و مکانیزم‌هایی برای حمایت از اینگونه بناهای تاریخی را ضروری دانست و اظهار کرد: به نظر می‌رسد به کارگیری اهرم‌های تشویقی برای مالکان که آنها را در حفاظت از بنا مشارکت دهد و همچنین حمایت‌های مالی از آنان توسط نهادهای دولتی، شرایط را بهتر می‌کند.

خروج 30 خانه از فهرست ثبت ملی در دولت قبل

این فعال میراث فرهنگی ادامه داد: متاسفانه در حالی که مردم همدان میلیون‌ها تومان در محرم هزینه می‌کنند، اما یک حسینه تاریخی در حال تخریب را نجات نمی‌دهند. برخی نهادها، شورای شهر و شهرداری نیز برای یک اثر تاریخی و مذهبی کاری انجام نمی‌دهند، این در حالی است که با نگاه حفظ هویت و اعتبار ملی ارگان‌ها و سازمان‌های دیگر می‌توان برای نجات بناهای تاریخی تلاش کرد تا بتوان در آینده این میراث غنی را حفظ کرد.

وی در ادامه با بیان این نکته که در دولت گذشته بیش از 30 خانه در سایه مدیریت دولتمردان از فهرست ثبت ملی خارج شد و در معرض تخریب قرار گرفت، گفت: اکنون با ناتوانی سازمان میراث فرهنگی در تامین هزینه خرید این املاک خطر نابودی خانه‌های خارج شده از فهرست آثار ملی بیش از پیش احساس می‌شود. اگر شهرداری‌های شهرهای مختلف رویه و روش شهرداری تهران را الگو قرار دهند و این خانه‌ها را خریداری کنند، کارنامه درخشانی را از خود به جا می‌گذارند.

سرنوشت خانه «نراقی‌ها» را مثل «اتحادیه» تغییر دهید

وی خرید خانه‌ی «اتحادیه» در تهران را نمونه‌ای دانست که اگر برای خانه‌ی «نراقی‌ها» در همدان رخ دهد، شهرداری همدان از جمله نهادهایی است که می‌تواند آن را خریداری کند و برای آن کاربری فرهنگی و مذهبی تعریف کند.

زندی ادامه داد: به گفته مدیران شهری، معاونت اجتماعی- فرهنگی شهرداری همدان هر سال بیش از 30 میلیارد تومان بودجه در اختیار دارد.

وی اضافه کرد: این اعتبار در صورت صحت، چیزی 10 برابر بودجه‌ی سالانه‌ی سازمان میراث فرهنگی کشور است.

زندی با اشاره به این مساله که استاندار همدان بارها به توسعه گردشگری در استان تاکید کرده است، اظهار کرد: یکی از راه‌های توسعه گردشگری فرهنگی حفظ و معرفی میراث فرهنگی بویژه خانه‌های تاریخی است، اما متاسفانه اخیرا نه تنها هیچ بنای تاریخی ثبت نشده، بلکه قبلی‌ها هم محافظت نمی‌شوند. خانه‌ی «نراقی‌ها» حالا قابل بازسازی و مرمت است و پیش از آنکه به طور کامل تخریب شود، بهتر است فکری به حال آن شود.

او همچنین به برخی از قول‌ها و تعهدهای مدیران شهری همدان اشاره کرد که «رئیس کمیسیون فرهنگی شورای شهر همدان سه سال پیش از این اعلام کرد شهرداری 35 فرهنگسرا را در سطح شهر همدان خواهد ساخت، فعالان مدنی در جلسه‌ای پیشنهاد دادند بخشی از بودجه را به خرید خانه‌های تاریخی برای تبدیل به فرهنگسرا اختصاص دهند» و اظهار کرد: با وجود این حرف‌ها و این‌که قول مساعد داده شد اما هیچ‌کدام از آن‌ها هیچ‌گاه عملی نشدند.

خانه «نراقی‌ها» در همدان

اجازه هیچ تخریبی را نمی‌دهیم

همچنین ریحان سروش‌مقدم، مدیر کل اداره میراث فرهنگی و گردشگری استان همدان که مدتی پیش به دلیل کمبود بودجه عمرانی از سمت خود استعفا داده اما هنوز به استعفای وی جوابی داده نشده؛ مدتی پیش درباره‌ی وضعیت این بنای تاریخی به خبرنگار میراث فرهنگی ایسنا تاکید کرد: هر چند متاسفانه زمانی که برخی از بناهای تاریخی توسط برخی از مالکان آن‌ها و با همکاری برخی از اشخاص از ثبت ملی خارج می‌شود، قدرت نظارتی میراث فرهنگی پائین می‌آید؛ با این وجود تا زمانی‌که ما هستیم هیچ‌گاه اجازه نمی‌دهیم چنین بناهای تاریخی که ثبت ملی شده یا به عنوان آثار واجد ارزش شناخته شده‌اند مورد ساخت و ساز قرار گیرند.

وی ادامه داد: با توجه به این‌که مالکیت و ثبت بناهای تاریخی شرایط جدیدتری پیدا کرده است و رضایت مالکان بناهای تاریخی برای ثبت آن بناها الزامی است قدری کارها سخت‌تر شده است، بنابراین ما نیز باید سیاست‌های تشویقی برای ترغیب مردم برای ثبت خانه‌ها و بناهای خود داشته باشیم.

او کشور ترکیه را نمونه‌ای در این اتفاق دانست و افزود:‌ سیاست‌های تشویقی در این کشور آن‌قدر زیاد است که مردم آن کشور حتی به زور تلاش می‌کنند تا خانه‌های خود را معیارها تطابق داده و آن‌ها را در فهرست آثار خود ملی کنند، اما متاسفانه این اتفاق در ایران برعکس است و مردم ما اعتراض می‌کنند که چرا خانه آن‌ها ثبت شده است!

وی بروز این نوع اتفاقات را یک نوع مردم‌گریزی دانست و ادامه داد: امیدوارم در برنامه ششم توسعه راهکاری برای این معضل هم در نظر گرفته شود و اشتیاق مردم به سمت ثبت بناهای خود برود نه خروج از قبت و تخریب آن‌ها.

واجد ارزش بودن بنا یک نوع اصل است

سروش مقدم بیان کرد: با معضلات کنونی ثبت هر بنای تاریخی به معنای افت قیمت و افت ارزش آن بناست، در حالی که از نظر معنوی و مادی باید این نوع نگاه را فرهنگ‌سازی کرد و بپذیریم و یاد بگیریم که واجد ارزش بودن بناهای تاریخی یک نوع اصل است و در نگاه مردم زمانی که آن‌ها یک بنای تاریخی را می‌بینند ارزش افزوده آن بنا بالا برود تا خود مردم نیز اشتیاق داشته باشند.

وی نبود چنین نگاهی را یک حلقه مفقوده دانست و تاکید کرد: باید همگی روی آن کار کنند و به یک نتیجه برسند.

به گزارش ایسنا، استان همدان دارای یک هزار و 800 اثر تاریخی و باستانی است که حدود هزار اثر آن در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده‌اند، اما تعداد خانه‌های مشابه خانه «نراقی‌ها» در همدان بسیار کم است، که متاسفانه در سایه توسعه شهری بیشتر خانه‌های تاریخی استان در دست نابودی هستند.

انتهای پیام

http://isna.ir/fa/news/94101205836/%D8%A8%DA%AF%D8%B0%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AF-%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86%DB%8C%D9%87-%D8%AE%D8%A7%D9%86%DA%AF%DB%8C-%D9%87%D9%85%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D8%B9%D8%B2%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%DA%A9%D9%86%D8%AF

خانه «نراقی‌ها» در همدان

خانه «نراقی‌ها» در همدان


برچسب ها: خبرگزاری ایسنا ، میراث فرهنگی همدان ، خانه نراقی ها ، خانه نراقی ها همدان ،

شنبه 10 مرداد 1394

سرنوشت اشکانیان در همدان!

   نوشته شده توسط: حسین زندی    نوع مطلب :گفتگو ،میراث فرهنگی ،ایسنا ،

سرنوشت اشکانیان در همدان!

» سرویس: فرهنگی و هنری - میراث و صنایع دستی
44-27.JPG

بزرگترین شهر دستکند و زیرزمینی ایران نام گرفته است، شهری که تاکنون 60 اسکلت دارای قدمت از آن کشف کرده‌اند، اما به نظر می‌رسد این سایت تاریخی برای مسئولان منطقه هیچ ارزشی ندارد ...

به گزارش خبرنگار میراث فرهنگی ایسنا، اردیبهشت امسال پنجمین فصل کاوش در شهر زیرزمینی «سامن» آغاز شد، شهری باقی مانده از دوره اشکانیان که از زمان کشف تاکنون 60 اسکت در آن کشف کرده‌اند،‌ اما حالا شرکت مخابرات «سامن» با قرار دادن تاسیسات برقی خود در این منطقه انگار پایش را بر شاهرگ این شهر ارزشمند و تاریخی قرار داده است.

هرچند شهر زیرزمینی «سامن» با مشکلات مختلفی روبه‌روست،‌ اما مهمترین خطر در این شهر باستانی، ‌قرار گرفتن ساختمان اداری مخابرات درست در مرکز این سایت است که به نظر می‌رسد این اقدام نه تنها امکان هرگونه پیشرفت در کاوش‌ها را می‌گیرد، بلکه همه‌ی تاسیسات مخابراتی مانند سیم‌های تلفن و فیبر نوری از زیرِزمین، یعنی درون مجموعه‌ دستکند «سامن» می‌گذرد!

هنوز هیچ‌کس به این قضیه توجه نکرده که سیستم تاسیساتی در این منطقه چه قدر استاندارد است و حفاری‌های مخابرات می‌تواند چه آسیبی به این مجموعه‌ی باستانی وارد کند؟ حتی شنیده می‌شود که مخابرات به درخواست اداره میراث فرهنگی استان در این زمینه پاسخ نداده است.

با این وجود به نظر می‌رسد نگرانی فعالان مدنی و دوستداران میراث فرهنگی استان همدان در این زمینه از مسئولان استانی و شهری بیشتر است، آن‌ها از مخابرات درخواست کرده‌اند تا هرچه زودتر ساختمان را تخلیه کنند تا از آسیب‌های بیشتر به این مجموعه‌ی تاریخی و بی‌نظیر جلوگیری شود.

از مخابرات تعجب می‌کنیم!

مرکز مخابرات سامن

مجتبی جوادیه، کارشناس گردشگری همدان در این زمینه به خبرنگار ایسنا گفت: از قول مخابرات گفته شده که جابجایی تاسیسات هزینه دارد، آدم خنده‌اش می‌گیرد. یک نهاد می‌خواهد روی شهری باستانی به عظمت شهر زیرزمینی «سامن» که اصلا نمی‌توان برای آن قیمت‌گذاری کرد، معامله کند. این واقعا خنده‌دار است!

وی ادامه داد: چنین میراثی که در اینجا وجود دارد بیشتر از این‌ها ارزش دارد به هر حال باید این جابجایی صورت گیرد، اما تعجب ما از مخابرات است که چرا چنین کاری کرده است؟ انتظار ما این است مخابرات داوطلبانه پیشنهاد دهد و این مکان را به خاطر منافع عمومی تخلیه کند و جابجا شود نه اینکه میراث از آن درخواست کند.

او بیان کرد: ما امیدواریم قانونی تدوین شود که زمانی‌که مکانی دولتی ارزش تاریخی دارد بدون چون و چرا به سازمان میراث فرهنگی واگذار شود، تملک کردن و آزادسازی شهر زیرزمینی سامن بسیار مهم است و اگر مسئولان به فکر میراث فرهنگی و گردشگری استان هستند، یکی از مهم‌ترین ظرفیت‌های استان،‌ معماری همین شهر زیرزمینی و دستکند «سامن» است.

تا دولت تصمیم بگیرد، حفاران غیرمجاز آن را تخلیه کرده‌اند!

حسین زندی، فعال مدنی و دوستدار میراث فرهنگی در همدان نیز درباره‌ی وضعیت معماری دستکند «سامن» به خبرنگار ایسنا گفت: امروز آزادسازی عرصه و محوطه شهر زیر زمینی سامن اورژانسی‌ترین کار است، باید ضرب‌العجل برای تخلیه‌ی آن تعیین شود. در شرایط کنونی تا دولت بخواهد تصمیم بگیرد حفاران غیرمجاز آن را تخلیه کرده‌اند.

وی با تاکید بر این که شهر زیرزمینی «سامن» از دو مشکل بزرگ آسیب می‌بیند، اظهار کرد: از یک سو تاسیسات شهری مانند مخابرات، گازرسانی، آبرسانی، برق‌رسانی و شهرداری در حال تخریب شدید این سازه‌ی کم نظیر است، از سوی دیگر زمانی‌که یک نقطه شناسایی شد و همه متوجه شدند آن نقطه‌ای باستانی است، با توجه به اینکه در سال‌های اخیر انواع فلزیاب در اختیار مردم قرارگرفته است و گرایش به سمت آثار زیرخاکی زیاد شده، بلاتکلیف ماندن چنین محوطه‌ای خطرناک است.

این دوستدار میراث فرهنگی در همدان ادامه داد: در این مورد باید استاندار وارد عمل شود و برای آزادسازی منطقه کمک کند. برای چنین پروژه‌ای بودجه‌های ملی نیاز است، به خصوص در چنین شرایطی باید نمایندگان مجلس استانی برای این پروژه تامین اعتبار کنند.

شهر زیرزمینی سامن

زندی اضافه کرد: من تعجب می‌کنم چرا نمایندگان ملایر و سامن به این موضوع توجهی ندارند. مسلما اگرنمایندگان و مدیران ارشد استان در این زمینه کوتاهی کنند، فعالان مدنی استان به دلیل تخریب میراث فرهنگی از مخابرات شکایت خواهند کرد.

وی با تاکید بر لزوم تهیه‌ی هر چه سریع‌تر عرصه و حریم نهایی این محوطه افزود: باید این منطقه تخلیه شود، چون اگر بخواهیم کاوش‌ها در این محوطه‌ تاریخی به یک نتیجه‌ درست منتهی شود، تنها گمانه‌زنی محدود و تعیین تاریخ کافی نیست، باید به دنبال داده‌های انسان‌شناسی و مردم‌شناسی بود تا ارزش واقعی آن بدست آید،‌ همچنین باید برقراری پیوند اثر با محیط اثر و امکانات مردم‌شناسی آن صورت گیرد.

او همچنین بر لزوم تبدیل مجموعه‌ «سامن» به پایگاه ملی میراث فرهنگی تاکید کرد.

به گزارش ایسنا، شهر زیرزمینی «سامن» یکی از بی‌نظیرترین سازه‌های معماری دستکند ایران در شهر سامن ملایر است، بنابر گمانه‌زنی‌های اولیه گفته می‌شود بیش از 10 هکتار مساحت دارد، هر چند تا کنون حدود فصل کاوش در این محوطه‌ تاریخی انجام شده است.

اما علاوه بر مشکلات مطرح شده کمبود اعتبار برای ادامه‌ کاوش‌ها و استقرار دائمی مردم روی بستر سنگی این محوطه و به دنبال آن امکان کاوش در این منطقه که باید دست‌نخورده‌تر باقی بماند، از مهمترین مشکلاتی است که بزرگترین شهر زیرزمینی ایران با آن مواجه است.

انتهای پیام

http://isna.ir/fa/news/94050904510/%D8%B3%D8%B1%D9%86%D9%88%D8%B4%D8%AA-%D8%A7%D8%B4%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D9%87%D9%85%D8%AF%D8%A7%D9%86

شهر زیرزمینی سامن

شهر زیرزمینی سامن




برچسب ها: خبرگزاری ایسنا ، شهر زیر زمینی سامن ، میراث فرهنگی ملایر ، میراث در خطر همدان ،

چهارشنبه 7 مرداد 1394

آب 1700 ساله، دلش از تخریب‌ها گرفته بود

   نوشته شده توسط: حسین زندی    نوع مطلب :ایسنا ،گفتگو ،میراث فرهنگی ،

آب 1700 ساله، دلش از تخریب‌ها گرفته بود

» سرویس: فرهنگی و هنری - میراث و صنایع دستی
1438092584417_IMG_3401.JPG

فعالان مدنی در اعتراض به خشک شدن چشمه «طاق‌بستان» زنجیره‌ی انسانی تشکیل دادند، البته قبل از جوشان شدن دوباره‌ی چشمه، با این حال هنوز نگرانند.

به گزارش خبرنگار میراث فرهنگی ایسنا،‌ حدود دو هفته‌ قبل چشمه‌ی «تاق‌بستان» خشک شد. یک خشکی ناگهانی،‌ که مدیران شهری،‌ دوستداران میراث فرهنگی و مردم منطقه را نگران کرد،‌ پس از آن اظهار نظرهای فراوانی در این زمینه مطرح شد،‌ حتی مدیران شهری کرمانشاه خشکسالی را عامل این رویداد دانستند، اما فعالان مدنی و باستان‌شناسان شیوه‌ی مدیریت کلان استان را باعث بروز آن اعلام کردند.

اگر چه دو روز گذشته بار دیگر این چشمه فوران کرد و چشمه پرآب شد، اما زمین‌شناسان معتقدند برای اطمینان بیشتر از احیای این چشمه، باید چند روزی صبر کرد تا مشخص شود این آب ماندگار است یا به صورت موقت از چشمه جوشیده است!

با این وجود هنور برخی زمین‌شناسان،‌ باستان‌شناسان و دوستداران میراث فرهنگی نظراتی را در این زمینه مطرح می‌کنند...

سیامک فتاحی، زمین‌شناس و دوستدار میراث فرهنگی در کرمانشاه در این زمینه می‌گوید: به نظر می‌رسد بازگشت آب به حوضچه‌ی چشمه پایدار نباشد، معمولا چنین فعل و انفعالاتی در پدیده‌های زمین شناسی رخ می‌دهد، بنابراین باید منتظر بررسی‌های کارشناسی بود.

او ادامه می‌دهد: خشک شدن چشمه حتی اگر به دلیل خشکسالی باشد، احیای آن در این فصلِ کم‌آب، بعید به نظر می‌رسد. بنابراین احتمالا این اتفاق به دلیل برداشت بی‌رویه از سفره‌های آب زیر زمینی در پایین دست پیش آمده است.

وی می‌افزاید: چشمه‌ای مانند چشمه «بل‌هجیج» که سوراخ دارد، به دلیل انحلال لایه‌ها و سنگ‌های آهکی دریچه‌هایی در دل زمین بوجود آورده است که آب در آن جاری می‌شود، چشمه تاق‌بستان نیز از این‌گونه است و ساختار «کارستی» (مناطق کارستی؛ مناطقی هستند که سنگ های آهکی در آن مناطق دچار انحلال شده‌اند.) دارد.

او اضافه می‌کند: لایه‌های آهکی زاگرس بیشتر «کارستیک» است، بنابراین احتمالا مجاری خروجی آن تغییر پیدا کرده و چشمه خشک شده است. گاهی زمانی‌که شیب هیدرولیکی زیاد و در مسیر آب رسوبات هم زیادی باشد این شیب تند باعث می‌شود، بنابراین فشار آب رسوبات را به سمت دریچه‌ی خروجی می‌برد و دریچه را می‌گیرد.

فتاحی با تاکید بر این‌که همه‌ی این احتمال‌ها در این زمینه وجود دارد، بیان می‌کند: برای احیای چشمه‌ی «طاق‌بستان» علاوه بر این که به بارش باران نیاز دارد، مدیریت آب منطقه باید برای نظارت روی چاه‌های منطقه «نوژیوران» و پشت «تاق بستان» قاطعیت داشته باشد و از سوی دیگر اداره‌ی میراث فرهنگی استان باید برنامه‌ریزی مناسبی برای نجات چشمه انجام دهد.

او شعار دادن، یا شبانه و با تانکر آب داخل چشمه ریختن را راه‌حل مناسب برای نجات چشمه نمی‌داند.

در «طاق‌بستان» فاجعه‌های زیادی رخ داده است

به گزارش ایسنا، مرتضی گراوند، باستان‌شناس نیز در این زمینه اظهار می‌کند: براساس اظهارنظر مسئولان میراث فرهنگی و شرکت آب منطقه‌ای، خشکسالی و حفر چاه‌های غیر مجازی که در محدوده‌ی «طاق‌بستان» صورت گرفته است، باعث شده تا چشمه‌ی «طاق بستان» ناگهان خشک شود.

او می‌گوید: به دلیل وجود مدیران ناکارآمد در میراث کرمانشاه در طول سال‌های گذشته، این اداره کل رو به انحطاط و نابودی رفته است و بسیاری از آثار و محوطه‌های باستانی ثبت شده در این منطقه بدون هر اعتراضی تخریب یا نابود شده‌اند. همچنین بسیاری از محوطه‌های ناشناخته مانند معدن سنگ «رستم آباد» در کنگاور کاملا تسطیح و نابود شد، یا واگذاری حریم و عرصه‌ی «چغا بابانه» و تکیه‌ی «معاون الملک»، یا صدور مجوز ساخت‌وساز در محوطه‌ی «دستک» پس از کشف یک تابوت سنگی، که باعث تخریب این محوطه‌های تاریخی شد.

وی بروز هر کدام از این اتفاقات را یک فاجعه می‌داند و بیان می‌کند: تخریب «تاق بستان» از زمانی شروع شد که این نوع اتفاقات مطرح شدند، در حالی که برنامه‌ی ثبت جهانی این محوطه در دست برنامه‌ریزی است.

گراوند ادامه می‌دهد: این که بخواهند با لودر و بیل مکانیکی به یک اثر باستانی کم نظیر حمله کنند، چه ارتباطی به ثبت جهانی دارد؟ در قوانین یونسکو نیامده است که برای ثبت جهانی یک اثر باید آن را به حالت اولیه برگرداند، اگر اینگونه بود داریوش و خشایار باید تخت جمشید را دوباره می‌ساختند.

این باستان‌شناس تاکید می‌کند: عملا روشی که در کرمانشاه به کار گرفتند یک کار اشتباه بود،‌ کاری که فقط برای منفعت آن را انجام داند. کسی که شبانه در «طاق‌بستان» اقدام به لایروبی حجمی از انباشت‌های مواد هزاران ساله به عمق دو نیم تا سه متر می‌کند، به دنبال چیست؟

او توضیح می‌دهد: مدیران آب منطقه‌ای و میراث فرهنگی چون نمی‌خواهند همه مسایل را مطرح کنند، اظهار می‌کنند خشکسالی شده است، اما مطالعات صورت گرفته توسط زمین شناسانِ «کارست» نشان از این واقعیت دارد که دریل و مته‌های برقی باعث شده تا توده‌های «کارست»ی که در ساختار کوه طاق‌بستان شکل گرفته، شکسته شود و با توجه به کم شدن بارندگی و ذخیره‌هایی که از ذوب برف به جا مانده، توده‌های معلقی که در داخل زمین با ذوب برف نگهداری می‌شدند، توسط مته‌ها تخریب شدند و در نهایت باعث ریزش و مسدود شدن مجاری خروجی که از هزاران سال پیش وجود داشته، شد.

مدیران قبول نمی‌کنند عاملِ خشکی، «خشکسالی» نیست!

خشکیدگی طاق‌بستان

وی این اتفاقات را باعث خشک شدن چشمه‌ی «طاق‌بستان» می‌داند و بیان می‌کند: مدیران میراث فرهنگی برای نادیده انگاشتن اصل مسئله نمی‌خواهند قبول کنند که دلیل خشک شدن این چشمه تنها گزینه خشکسالی نیست.

گراوند مقصر اصلی در این زمینه را مسئولان میراث و آب منطقه‌ای استان می‌داند و می‌گوید: اگر این گفته را بپذیریم، باید توجه داشته باشیم اصول علمی این اتفاق باید اینگونه باشد؛ آغاز خشک‌شدن یک منطقه‌ی «کارستی» طغیان است، یعنی به واسطه‌ی فشار گرما، برف‌ها ذوب می‌شود، ذخیره‌ها خارج می‌شود، رودخانه طغیان می‌کند و پس از آن بلافاصله فروکش می‌کند. این در حالی است که با چنین اتفاقی در «طاق‌بستان» مواجه نشدیم. در واقع حفره‌های چشمه‌هایی که در زمان قاجار بسته شده بود با گودبرداری و تخریب محوطه‌ی «طاق بستان» باز شد و ظاهرا خوشحال بودیم که آب چشمه در یک سال گذشته بیشتر شده است، در حالی که میزان بارش با میزان خروجی آب همخوانی نداشت و بازشدن این مجاری و تخریب مته‌ها باعث شد ذخیره آب درون کوه خارج شود و باعث شود تا اکنون چشمه کاملا خشک شود.

به گفته‌ی او در تعطیلات امسال حجم خروجی آب به یک هزار و 947 متر مکعب در ثانیه رسیده بود.

این دانشجوی دکترای باستان شناس معتقد است: کاری برای «تاق‌بستان» نمی‌توان انجام داد چون تخریب‌های صورت گرفته در محوطه باعث تغییر مسیر آب شده و حفره‌ای در دل این کوه وجود داشته که میزان حجم آب را کاهش داده است.

پژوهشکده باستان‌شناسی هم مقصر است

گراوند با تاکید براین‌که شکوه ساسانی ایران بر اساس سوء مدیریت در کرمانشاه نابود شد، اظهار می‌کند: آن زمان که جامعه‌ی باستان شناسی اعلام کرد استفاده از بیل‌میکانیکی در محوطه‌ی تاریخی خلاف مقررات میراثی است کسی گوش نداد. در واقع پژوهشکده‌ی باستان شناسی هم مقصر است چون ناظرانی که فرستاد، از فعالیت بیل‌مکانیکی جلوگیری نکردند،‌ حتی مسئولان «طاق‌بستان» شبانه کار کردند و شواهد نابود شد.

این باستان‌شناس با اشاره به پیدا کردن تکه‌ای الهه‌ی «نیکه» در منطقه‌ی «طاق بستان» قبل از خشک شدن دریاچه، می‌گوید: شواهد باستان‌شناسی و مدارک تاریخی نشان می‌دهد که در دوره‌ی صفویه «الهه» فرو می‌ریزد و زمانی‌که در دوره‌ی قاجار می‌خواهند «عمارت مسعودیه» را بسازند، همه‌ی چشمه‌ها در جلوی «طاق‌بستان» را می بندند و ساختار را تغییر می‌دهند، بنابراین بخشی از الهه روی انباشت‌ها و خاک‌هایی ریخت که در دوره قاجار ریخته شده بودند، به همین دلیل زمانی که با بیل میکانیکی این انباشت‌ها را خارج کردند، سند و شواهد نابود شد و حالا از بدشانسی مسئولان میراث فرهنگی کرمانشاه، بخشی از بال فرشته جا مانده است.

وی اضافه می‌کند: اگر یک تیم علمی و باستان‌شناسی قبل از گودبرداری در این محوطه کار می‌کرد و در این بخش متمرکز می‌شد، آثار نابود نمی‌شدند و احتمال داشت بخش‌هایی از «الله» را کامل کنیم.

گراوند بیان می‌کند: حتی پس از خشک شدن چشمه، کف آن پر از سفال بودف در واقع مواردی وجود دارد که نشان می‌دهد با لایروبی، بسیاری از داده‌های باستان‌شناسی را از بین بردیم. درحال حاضر نیز در مقابل ایوان کوچک قطعه سنگ مکعبی وجود دارد که جای زخم تیشه و و قلم روی آن نمایان شده‌اند. به همین دلیل می‌گویم بخش بزرگی از داده‌های فرهنگی و میراث را با سوء مدیریت از بین برده‌ایم.

به گزارش ایسنا، با وجود همه‌ی این حرف‌ها و صحبت‌های کارشناسی؛ حسین زندی، یکی از فعالان میراث فرهنگی خبر داد فعالان مدنی و دوستداران میراث فرهنگی سراسر کشور هم چند روز گذشته نگرانی‌شان را با بستن یک زنجیره‌ی انسانی مقابل کتیبه‌ی «طاق‌بستان» نشان دادند و از مسئولان خواستند تا برای اطمینان بیشتر از احیای این چشمه، چند روز بیشتر صبر کنند تا مشخص شود آب فوران شده‌ی داخل چشمه،‌آب ماندگار است یا به صورت موقت از چشمه جوشیده است!

انتهای پیام

طاق‌بستان 7 مرداد

طاق‌بستان 7 مرداد

طاق‌بستان 7 مرداد


برچسب ها: خبرگزاری ایسنا ، خشک شدن چشمه طاق بستان ، میراث فرهنگی کرمانشاه ،

«الوند» را هم بتراشند،‌ دیگر چه می‌ماند؟

» سرویس: فرهنگی و هنری - میراث و صنایع دستی
1428130532700_alvand.jpg

«این روزها افتخار مدیران شهری این است که کوه «الوند» را بتراشند، درختان را ببرند و هتل 5 ستاره بسازند و با برج سازی مردم شهر را از دیدن ستاره‌های آسمان محروم کنند.»

به گزارش خبرنگار میراث فرهنگی ایسنا، کوهستان الوند فراروی شهر همدان، کوهستان منفردی از شاخه‌های خاوری زاگرس مرکزی با عرصه‌ای به وسعت ۱۳۷۵ کیلومتر مربع، بزرگ‌ترین پدیده‌ی گرانیت‌زائی از دوران چهارم زمین‌شناسی بر اثر نفوذ توده‌های آذرین در نهشته‌های بازمانده از دوران پیشین است که در شمال غرب به کوه خدابنده‌لو سنندج و کوه چهل‌چشمه کردستان و از جنوب شرق به بلندی‌های راسوند و کوه وفس اراک متصل است.یال آن، حد طبیعی بین شهر همدان و تویسرکان و بلندترین قله‌ی آن موسوم به الوند در ۱۸ کیلومتری جنوب شهر قرار دارد. جهت این کوهستان از شمال غربی به جنوب شرقی کشیده شده و استان همدان را به دو نیمه شمالی و جنوبی تقسیم می‌کند.

کوهستان الوند ۱۱۱اُمین اثر طبیعی است که توسط سازمان میراث فرهنگی در ۲۰ بهمن ۱۳۸۹ در فهرست میراث طبیعی ایران قرار گرفت. اما حالا در برنامه‌ریزی‌های مدیریت شهری همدان، می‌خواهند این میراث طبیعی را هم از طبیعی بودن‌اش خارج کنند و فقط به آن زخم بزنند!

حسین زندی، فعال میراث فرهنگی و گردشگری استان همدان در یادداشتی که در اختیار ایسنا قرار داده، به تصمیم‌های جدید مدیریت شهری همدان در این زمینه پرداخته است.

«جای زخم‌هایی که مدیران شهری همدان در سه دهه گذشته بر پیکر الوند و طبیعت همدان وارد کرده‌اند، هرگز التیام نخواهد یافت و این ننگ پرآوازه بر پیشانی برخی مسئولان تا همیشه باقی خواهد ماند، تنها ماترک این مسئولان برای آیندگان تخریب و نابودی است.

هنوز صدای اره برقی‌ها از باغ‌های همدان به گوش می‌رسد ظاهرا برخی تصمیم گرفته‌اند تا بریدن آخرین درخت مقاومت کنند. مسئولان همدان سال گذشته در مقابل نابودی باغ‌ها و عمارت‌های کهن «ذوالریاستین»، «جواهری» و باغ «بدیع الحکما» نه تنها مقاومتی نکردند بلکه مجوز تفکیک و ساخت آپارتمان و ویلا هم صادر کردند.

این روزها افتخار مدیران شهری این است که زخمی دیگر بر زخم‌های الوند بیفزایند و کوه را بخراشند، درختان را ببرند و هتل 5 ستاره بسازند و با برج سازی مردم شهر را از دیدن ستاره‌های آسمان محروم کنند. شهردار همدان که اواخر سال گذشته در مراسم کلنگ‌زنی هتل شادی در بلوار کولاب (مسیر گنجنامه) سخن می‌گفت از احداث ده هتل در همدان خبر داد که بیشتر این هتل‌ها در مقابل چشم‌انداز کوهستان‌های الوند و در مسیر عباس‌آباد و گنجنامه به طرف الوند خواهد بود.

معمولا اجرای پروژه‌های ساختمانی که برخلاف توسعه پایدار و منافع دراز مدت عموم مردم است تا لحظه‌ی اجرا و روز کلنگ‌زنی از مردم پنهان نگهداشته می‌شود، مبادا که در معرض کارشناسی درستی قرار گیرد و با مخالفت شهروندان منافع برخی افراد به خطر بیفتد.

مناطقی که برای احداث هتل‌های ستاره‌دار در نظر گرفته‌اند از نقاط پرترافیک شهر همدان است که در حل این معضل درمانده‌اند. سوال این است که آیا به این نکته توجه کرده‌اند که پس از ساختن این هتل مشکل پارکینگ مسافران را چگونه حل خواهند کرد؟ این روزها شهرداری کوچه‌ها و مقابل منازل شهروندان را به عنوان پارکینگ اجاره می‌دهد و آسایش را از ساکنان محله‌های مرکزی شهر گرفته است، این شهر نیاز به پارکینگ دارد یا هتل 5ستاره؟

فکر نمی‌کنم در این شهر کسی با ساخت هتل و توسعه‌ی گردشگری پایدار مخالف باشد اما از مدیران ارشد استان باید پرسید؛ اتاق‌های هتل‌های فعال در شهر همدان چند روز از سال رزرو است؟ مدام در آمارها از ورود میلیون‌ها گردشگر به همدان سخن گفته‌اند، از تعداد یک میلیون نفر مسافری که وارد همدان می‌شود چند نفر در هتل اقامت می‌کنند؟ در طول یک ماه جشنواره زمستانی که قاعدتا باید گردشگر زیادی وارد همدان شود بیشتر اتاق‌های هتل‌ها خالی بود بیشتر مسافران ورودی همدان یا در چادر می‌خوابند یا در خانه _ مسافرهایی که بدون نظارت فعالیت می‌کنند. بهتر نیست خانه مسافرها و خانه‌های تاریخی شهر را برای اقامت گردشگران آماده کنند؟

به نظر می‌رسد مدیران این شهر زاویه دیدشان را از الوند نمی‌توانند تغییر دهند و تصمیم خود را برای نابودی کامل این منطقه گرفته‌اند یا این‌که توانایی ایجاد فرصت جدید برای سرمایه پذیری و سرمایه گذاری در این شهر را ندارند چرا که اگر نقاط دیگر شهر که خالی از جذابیت‌های طبیعی است را برای ساخت هتل و مراکز تفریحی و گردشگری در نظر بگیرند نیاز به زیر ساخت‌های گردشگری دارد و زمان زیادی برای به نتیجه رسیدن آن لازم است.

در کشور ما متاسفانه برخی مدیران یاد گرفته‌اند راحت‌ترین کار را انتخاب و از لقمه‌ی آماده استفاده کنند،‌ در حالی که مدیر توانا کسی است که بتواند از فضاهای بدون امکانات در جهت توسعه استفاده کند، اما چنین توانایی‌هایی از مدیران در طول چند سال گذشته دیده نشده است. همانگونه که اشاره کردم کسی مخالف ساخت هتل نیست اما نه بدون نیازسنجی، امکان سنجی و مکان یابی درست.

شهرداری همدان با صدور مجوزهای غیر کارشناسی در سال‌های گذشته نه تنها باعث تخریب و نابودی میراث طبیعی و تاریخی شهر شده بلکه منظر طبیعی شهر را نیز نابود کرده است .

کسانی که در همدان بر طبل توسعه گردشگری می‌کوبند به این نکته توجه نکرده‌اند که همدان مقصد گردشگری نیست و تاکنون مسیر گردشگری بوده است این شهر مهمترین نقطه‌ی آمد و شد مسافران از غرب کشور به شمال است، یعنی در مسیر استان‌های ایلام، کرمانشاه، کردستان و بخشی از کشور عراق به خصوص کربلا و از طرف خروجی شمالی نیز استان‌های تهران، قزوین، زنجان ، مرکزی و شهرهای شمال و شمال شرقی است.

بیشتر گردشگرانی که گفته می‌شود تعدادشان به میلیون‌ها نفر می‌رسد از یک سو وارد همدان می‌شوند و از سوی دیگر خارج می‌شوند. مسافران در همدان ماندگار نیستند تا برای آن‌ها هتل ساخته شود بهانه‌ای و جاذبه‌ای هم که بتواند گردشگران را روزها و هفته‌ها در همدان نگه دارد وجود ندارد یا معرفی نشده است.

اگر قرار است هتل و اماکن اقامتی و تفریحی ساخته شود بهتر است درکنار این مسیرایجاد شود و تخریب آثار طبیعی و تاریخی شهر متوقف شود.»

http://isna.ir/fa/news/94011503085/-%D8%A7%D9%84%D9%88%D9%86%D8%AF-%D8%B1%D8%A7-%D9%87%D9%85-%D8%A8%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B4%D9%86%D8%AF-%D8%AF%DB%8C%DA%AF%D8%B1-%DA%86%D9%87-%D9%85%DB%8C-%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF


برچسب ها: هتل سازی در همدان ، تخریب الوند ، خبرگزاری ایسنا ، گردشگری همدان ، میراث طبیعی همدان ،

شبکه اجتماعی فارسی کلوب | Buy Website Traffic | Buy Targeted Website Traffic