سازی غارهای کوه خورزنه همدان هم‌زمان با روز جهانی غار پاک

» سرویس: استان ها - همدان

علاقه‌مندان به محیط‌زیست و اعضای تشکل‌های غیردولتی همدان 5 غار از غارهای کوه خورزنه را پاکسازی و زباله‌های جمع‌آوری شده را به مراکز تجمیع پسماند شهری حمل کردند.

به گزارش خبرگزاری دانشجویان ایران(ایسنا)- منطقه‌ی همدان و به نقل از روابط‌عمومی اداره‌کل حفاظت محیط‌زیست استان همدان، سمن‌های زیست‌محیطی استان از جمله انجمن توسعه‌ی محلی بهارستان، کمیته‌ی محیط‌زیست کانون قلم همدان، نبض سبز حیات و انجمن پویشگران سفر پاک در این برنامه که به‌مناسبت روز جهانی غار پاک برگزار شد، مشارکت داشتند.

نماینده‌ی موسسه‌ی توسعه‌ی علمی بهارستان در این‌باره گفت: هرسال همزمان با روز جهانی غار پاک، غارنوردان و علاقه‌مندان به طبیعت تلاش می‌کنند زباله‌های غارها را پاکسازی کنند و اهمیت پاکیزگی و پاسداری از غارها را به گوش دیگران برسانند. در ایران نیز گروه‌های غارنوردی، کوهنوردی و فعالان محیط زیست به مناسبت این روز اقدام به پاکسازی غارها می‌کنند.

"حسین زندی" افزود: علت انتخاب غارهای کوه خورزنه برای پاکسازی از طرف تشکل‌های غیردولتی این است که تعرض‌ها روز به روز به محوطه باستانی و طبیعی خورزنه بیشتر می‌شود و کوه‌خواری و زمین‌خواری عرصه این محوطه را هر روز تنگ‌تر و کوچک‌تر می‌کند، با این اقدام علاوه بر پاکسازی و توجه به اصول توسعه پایدار، تلاش ما این است که مسئولان به اهمیت و حفظ این محوطه توجه کنند و برای ثبت ملی آن اقدام کنند.

غار خورزنه همدان

کوه خورزنه در سه کیلومتری شرق همدان، در میان چهار روستای حصار آقا شمسعلی(در غرب)، مزدقینه(در شمال )، کشین(در جنوب) و تفریجان(در شمال شرقی) واقع شده است.

ارتفاع این کوه از سطح دریا تقریبا 2200 متر است و در فاصله 500 متری کوه به طرف غرب تپه شاه طهماسب قرار دارد (از آنجا که باستان‌شناسان بقایای سفال‌های اطراف تپه را به دوره سلجوقی نسبت می‌دهند به نظر می‌رسد نام‌گذاری تپه ارتباطی به دوره صفوی و شاه طهماسب ندارد و علت دیگری دارد).

شایان ذکر است این تپه تاریخی و گورستان اطراف آن به علت بی‌توجهی مسئولان و حفاری‌های غیرمجاز در حال نابودی است.

کوه خورزنه با غارهای پیدا و پنهان وطبیعت کم‌نظیر و نیز منطقه‌ای که تا دهه 70 جزو منابع طبیعی بوده، زیستگاه و پناهگاه گونه‌های جانوری بسیاری بود اما با رشد سکونتگاه‌های شهری و روستایی اطراف و تهدید و تصاحب اراضی توسط زمین‌خواران، این سرمایه ملی و زیستگاه طبیعی و هم‌چنین گونه‌های جانوری‌اش مورد تهدید قرار گرفته است.

امروزه دو تیره جغد، عقاب، خرگوش، روباه، شغال، جوجه‌تیغی، تشی یا خارپشت، قمری و انواع پرندگان و خزندگان و گونه‌های مختلف آفتاب‌پرست در این زیستگاه وجود دارد. حضور عشایر و شکارچیان تهدید دیگری است که زندگی این جانوران را در معرض خطر قرار داده است. در اطراف خورزنه سنگ‌واره و فسیل به وفور یافت می‌شود.

در قسمت فوقانی کوه(جبهه جنوبی) سه غار وجود دارد؛ غار شماره یک در اثر بمباران هوایی ارتش عراق تخریب شده و دهانه ورودی آن با ریزش چند لاشه سنگ پوشیده شده است. غار دوم در فاصله اندکی از غار اول و هم سطح غار شماره یک واقع شده است. غار دوم که شامل دو غار دیگر کوچک‌تر است همسطح با غار اول، با فاصله تقریبی 200 متری به طرف شرق است و عمق چندانی ندارد، اما چهارمین و مهم‌ترین غار پایین‌تر از آن دو قرار دارد، دهانه غار بیش از 10 متر عرض و 2.5 متر ارتفاع دارد و درون آن مانند تالار بزرگی است، سطح غار با ریزش صدها تن شن و خاک پوشیده شده است و دیوارها و سقف آن توسط ساکنانش در دوره(‌unnamed 6)های تاریخی مختلف بزرگتر و فراخ‌ترشده به طوری که بقایای زخم تیشه‌ها هنوز خودنمایی می‌کند. غار پنجم در جنوب شرقی کوه خورزنه و انتهایی‌ترین نقطه کوه واقع شده و دارای یک ستون بزرگ دستکند است. غار پنجم درگذشته دارای یک چشمه آب بوده اما براثر ریزش خاک و لاشه سنگ پر شده است.

از آنجا که این کوه از سنگ‌های رسوبی نرم تشکیل شده است، همواره در طول زمان در معرض حکاکی و علامت‌گذاری قرار داشته، بیشتر این علامت‌ها و نوشته‌ها متعلق به دوره‌های اخیر است. جالب‌ترین ویژگی خورزنه این است که در جای جای آن حکاکی و برآمدگی‌هایی به صورت دایره دیده می‌شود(نگارنده بیش از 120 مورد آن را شناسایی و از آن عکس‌برداری کرده است) این خورشیدواره‌ها در قطرهای مختلف از 10 سانتیمتر تا یک متر یا 1.5 متر، هم در داخل غارها و هم درسطح سنگ‌ها در نقاط مختلف کوه دیده می‌شود.

برخی بر این باورند که این کنده‌کاری‌ها آثار به جا مانده از استخراج سنگ برای پایه ستون و یا سنگ آسیاب بوده است اما در هیچ جای شهر همدان و اطراف آن پایه ستونی از این جنس سنگ دیده نشده است. از سوی دیگر سنگ این کوه به علت نرمی برای پایه ستون مناسب نیست و به نظر نمی‌رسد برای سنگ آسیاب نیز از این نوع سنگ استفاده شده باشد اما با توجه به نام کوه که محل برآمدن خورشید است و این‌که پژوهشگران این منطقه را محل سکونت مهرپرستان دانسته‌اند و باورهایی نیز از آیین مهر در میان بومیان این منطقه وجود دارد، پرسش‌هایی از این دست پیش می‌آید که آیا این دایره‌ها ارتباطی با نام کوه و آیین مهر دارد و یا این‌که نگاره‌ها کاربرد ستاره‌شناسی و سنجش زمان داشته‌اند و یا از نمادهای جادویی پیش از به وجود آمدن مذاهب و ادیان در دوره غارنشینی بوده است؟

http://isna.ir/fa/news/94070402064/پاکسازی-غارهای-کوه-خورزنه-همدان-هم-زمان-با



برچسب ها: خورزنه ، پاکسازی غارهای همدان ، روزجهانی غار پاک در همدان ، غارهای خورزنه ،

سه شنبه 3 شهریور 1394

طبیعت «خورزنه» در خطر

   نوشته شده توسط: حسین زندی    نوع مطلب :میراث فرهنگی ،زیست بوم ،گردشگری ،روزنامه همشهری ،

طبیعت «خورزنه» در خطر

نویسنده: حسین زندی همدان- خبرنگار همشهری
طبیعت «خورزنه» در خطر
محوطه «خورزنه» یکی از نمونه آثار باستانی استان همدان است که در صورت ثبت‌نشدن و ادامه شرایط فعلی، امکان نابودی این مجموعه کم‌نظیر وجود دارد...
1394/06/03
 محوطه «خورزنه» یکی از نمونه آثار باستانی استان همدان است که در صورت ثبت‌نشدن و ادامه شرایط فعلی، امکان نابودی این مجموعه کم‌نظیر وجود دارد.

کوهی در محاصره زمین‌خواران
کوه خورزنه با تپه‌ها و آثار تاریخی پیرامونش از گونه محوطه‌هایی است که از سویی در محاصره زمین‌خواران است و روز‌به‌روز حلقه این محاصره تنگ‌تر می‌شود و از سوی دیگر چاله‌هایی که دزدان عتیقه و دارندگان گنج‌یاب و فلزیاب در این منطقه ایجاد می‌کنند؛ مدام زخم‌هایی بر پیکر این موهبت طبیعی و اثر باستانی به جای می‌گذارد که دل هر دوستدار تاریخ و فرهنگ این دیار را به درد می‌آورد، از همین روی نیاز به توجه اساسی دارد.
مدیركل امور پایگاه‌های میراث فرهنگی كشور در گفت‌و‌گو با همشهری گفت: برای حفظ چنین مناطقی ابتدا باید از طرف مدیران استانی پیگیری شود و پس از ثبت در خواست، اعتبارات ملی شود. پس از آن ما پیگیری خواهیم کرد.
«فرهاد عزیزی» با تأکید بر اهمیت گردشگری مسیر خورزنه به طرف سد اکباتان گفت: مسیری که از سد اکباتان شروع می‌شود و از «ورکانه» به «ارزانفود» ختم می‌شود بسیار ظرفیت بالا و منظره طبیعی و فرهنگی منحصر به فردی دارد و باید برای معرفی شناخت و ارتقای جایگاه آن تلاش شود چون در سطح ملی شناخته‌شده نیست و مسئولان استان باید برنامه‌ریزی خوبی انجام دهند تا با حفاظت کامل معرفی شود.

باز هم کمبود اعتبار
معاون گردشگری میراث فرهنگی استان با اشاره به اهمیت محوطه باستانی خورزنه گفت: این مجموعه هم از لحاظ میراث فرهنگی و هم به دلیل داشتن ظرفیت بالای گردشگری و نزدیکی به شهر از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است و اگر بودجه کافی در اختیار میراث فرهنگی قرار گیرد می‌توان امیدوار بود که ساماندهی شود.«علی خاکسار» ادامه داد: یکی از مجموعه‌های دستکند استان در کوه خورزنه قرار دارد و برای پژوهش‌های باستان‌شناسی می‌تواند مورد استفاده قرار بگیرد اما اصلی‌ترین مسأله میراث فرهنگی استان، موضوع کمبود اعتبارات است.

مهم‌ترین مدرسه سنگ‌نوردی
فعال محیط زیست و عضو کمیته محیط زیست کانون قلم در همدان، دیواره خورزنه را مهم‌ترین مدرسه سنگنوردی دانست و گفت: این دیواره سال‌هاست به عنوان مرکز سنگنوردی مورد استفاده علاقمندان به این رشته ورزشی قرار می‌گیرد و از شهرهای دیگر نیز برای تمرین سنگنوردی به خورزنه می‌آیند.
«سعید محمدی» با اشاره به تخریب‌های صورت‌گرفته در محوطه خورزنه گفت: در سال‌های اخیر ساخت‌و‌سازهای بی‌رویه کوه و محوطه اطراف خورزنه را احاطه کرده است و تسلط مسکن مهر برخورزنه و تپه‌های اطراف بیشتر شده است. ما امیدواریم مسئولان به اهمیت گردشگری و تاریخی این منطقه پی ببرند و از تخریب بیشتر جلوگیری کنند.
این فعال مدنی تأکید کرد: خورزنه یک پدیده خاص است و جاذبه گردشگری طبیعی و تاریخی آن مورد غفلت قرار گرفته است. اگر ما بتوانیم به درستی این پدیده را معرفی کنیم یکی از مراکز اصلی گردشگری در همدان خواهد بود.

موقعیت خورزنه
کوه خورزنه در 3 کیلومتری شرق همدان، در میان 4 روستای حصار آقا شمسعلی (در غرب)، مزدقینه (درشمال )، کشین (در جنوب) و تفریجان (در شمال شرقی) واقع شده است. ارتفاع این کوه از سطح دریا تقریبا2200 متر است و در فاصله 500 متری کوه به طرف غرب، تپه شاه طهماسب قرار دارد (از آنجا که باستان‌شناسان بقایای سفال‌های اطراف تپه را به دوره سلجوقی نسبت می‌دهند به نظر می‌رسد نام‌گذاری تپه ارتباطی به دوره صفوی و شاه طهماسب ندارد و دلیل دیگری دارد) شایان ذکر است این تپه تاریخی و گورستان اطراف آن به دلیل بی‌توجهی مسئولان و حفاری‌های غیرمجاز در حال نابودی است. واژه خور؛ ریشه پهلوی دارد و از «هور» به معنی خورشید وآفتاب گرفته شده است. در قسمت فوقانی کوه (جبهه جنوبی) 3 غار وجود دارد. غار شماره یک، بر اثر بمباران هوایی ارتش عراق تخریب و دهانه ورودی آن با ریزش چند لاشه سنگ پوشیده شده است. غار دوم که از 2 غار دیگر کوچک‌تر است همسطح با غار اول، با فاصله تقریبی 200 متری به طرف شرق است و عمق چندانی ندارد. اما سومین و مهم‌ترین غار پایین‌تر از آن دو قرار دارد، دهانه غار بیش از 10 متر عرض و 2/5 متر ارتفاع دارد و درون آن مانند تالار بزرگی است، سطح غار با ریزش صدها تن شن و خاک پوشیده شده است و دیوارها و سقف آن توسط ساکنانش در دوره‌های تاریخی مختلف، بزرگ‌تر و فراخ‌ترشده به طوری که بقایای زخم تیشه‌ها هنوز خودنمایی می‌کند.
http://ostani.hamshahrilinks.org/Ostan/Iran/Hamedan/Contents/%D8%B7%D8%A8%DB%8C%D8%B9%D8%AA-%C2%AB%D8%AE%D9%88%D8%B1%D8%B2%D9%86%D9%87%C2%BB-%D8%AF%D8%B1-%D8%AE%D8%B7%D8%B1?magazineid=


برچسب ها: همشهری همدان ، خورزنه ، میراث همدان ، غارهای خورزنه ،

دوشنبه 14 اردیبهشت 1394

محوطه کوه خورزنه در انتظار ثبت ملی

   نوشته شده توسط: حسین زندی    نوع مطلب :مطالب در خبر گزاری ها ،میراث فرهنگی ،

محوطه کوه خورزنه در انتظار ثبت ملی

khorzaneh.zandi.jpg

ثبت ملی کوه خورزنه التیامی بر زخم های این اثر
کوه خورزنه با تپه ها و آثار تاریخی پیرامونش از گونه محوطه هایی است که از سویی در محاصره زمین خواران است و روز به روز حلقه این محاصره تنگ تر می شود و از سوی دیگر چاله هایی که دزدان عتیقه و دارندگان گنج یاب و فلز یاب در این منطقه ایجاد می کنند، مدام زخم هایی در پیکر این موهبت طبیعی و اثر باستانی به جای می گذارد که دل هر دوستدار تاریخ و فرهنگ این دیار را به درد می آورد، از همین روی نیاز به توجه اساسی دارد.
کوه خورزنه در سه کیلومتری شرق همدان، در میان چهار روستای حصار آقا شمسعلی (در غرب)، مزدقینه (درشمال )، کشین ( در جنوب ) و تفریجان (در شمال شرقی) واقع شده است.


ارتفاع این کوه از سطح دریا تقریبا2200 متر است و در فاصله 500 متری کوه به طرف غرب تپه شاه تهماسب قرار دارد. (از آنجا که باستان شناسان بقایای سفالهای اطراف تپه را به دوره سلجوقی نسبت می دهند به نظر می رسد نام گذاری تپه ارتباطی به دوره صفوی و شاه تهماسب ندارد و دلیل دیگری دارد) شایان ذکر است این تپه تاریخی و گورستان اطراف آن به دلیل بی توجهی مسئولین و حفاری های غیرمجاز در حال نابودی است.
واژه خور؛ ریشه پهلوی دارد و از«هور» به معنی خورشید؛ یا «آفتاب» گرفته شده است. در قسمت فوقانی کوه (جبهه جنوبی) سه غار وجود دارد: غار شماره یک، در اثر بمباران هوایی ارتش عراق تخریب و دهانه ورودی آن با ریزش چند لاشه سنگ پوشیده شده است. غار دوم که از دو غار دیگر کوچکتر است هم سطح با غار اول، با فاصله تقریبی دویست متری به طرف شرق است وعمق چندانی ندارد. اما سومین و مهمترین غار پایین تر از آن دو قرار دارد، دهانه غار بیش از ده متر عرض و دو و نیم متر ارتفاع دارد و درون آن مانند تالار بزرگی است، سطح غار با ریزش صدها تن شن و خاک پوشیده شده است و دیوارها و سقف آن توسط ساکنانش در دوره های تاریخی مختلف بزرگتر و فراخ ترشده به طوری که بقایای زخم تیشه ها هنوز خودنمایی می کند.
از آنجا که این کوه از سنگ های رسوبی نرم تشکیل شده و همواره در طول زمان درمعرض حکاکی و علامتگذاری قرار داشته، بیشتر این علامت ها و نوشته ها متعلق به دوره های اخیر است. جالب ترین ویژگی خورزنه این است که در جای جای آن حکاکی و برآمدگی هایی به صورت دایره دیده می شود (نگارنده بیش از صد و بیست مورد آن را شناسایی و از آن عکسبرداری کرده است) که این خورشید واره ها در قطرهای مختلف از ده سانتی متر تا یک و نیم متر، هم در داخل غارها و هم درسطح سنگها در نقاط مختلف کوه دیده می­شود.
برخی بر این باورند که این کنده کاری ها آثار به جا مانده از استخراج سنگ برای پایه ستون و یا سنگ آسیاب بوده است. اما در هیچ جای شهر همدان و اطراف آن پایه ستونی از این جنس سنگ دیده نشده است. از سوی دیگر سنگ این کوه به دلیل نرمی برای پایه ستون مناسب نیست و به نظر نمی رسد برای سنگ آسیاب نیز از این نوع سنگ استفاده شده باشد. اما با توجه به نام کوه که محل برآمدن خورشید است و اینکه پژوهشگران این منطقه را محل سکونت مهرپرستان دانسته اند و باورهایی نیز از آیین مهر در میان بومیان این منطقه وجود دارد، پرسش هایی از این دست پیش می آید که آیا این دایره ها ارتباطی با نام کوه و آیین مهر دارد و یا اینکه نگاره ها کاربرد ستاره شناسی و سنجش زمان داشته اند و یا از نمادهای جادویی پیش از به وجود آمدن مذاهب و ادیان در دوره غارنشینی بوده است؟
کوه خورزنه با غارهای پیدا و پنهان وطبیعت کم نظیر و نیز منطقه ای که تا دهه هفتاد جزء منابع طبیعی بوده، زیستگاه و پناهگاه گونه های جانوری بسیاری بود اما با رشد سکونت گاه های شهری و روستایی اطراف و تهدید و تصاحب اراضی توسط زمین خواران، این سرمایه ملی و زیستگاه طبیعی و همچنین گونه های جانوری اش مورد تهدید قرار گرفته است. امروزه دو تیره جغد، عقاب، خرگوش، روباه، شغال، جوجه تیغی، تشی یا خارپشت، قمری و انواع پرندگان و خزندگان و گونه های مختلف آفتاب پرست در این زیستگاه وجود دارند. حضور عشایر و شکارچیان تهدید دیگری است که زندگی این جانوران را در معرض خطر قرار داده است. در اطراف خورزنه سنگواره و فسیل به وفور یافت می شود.
از دیگر ویژگیهای کوه خورزنه، دیواره های مناسب برای سنگ نوردی است و بهترین محل سنگ نوردی درهمدان به شمار می رود که ازجای جای ایران ورزشکاران بسیاری را به سوی خود فرا می خواند. زنده یاد محمود اجل در دست نوشته های خود می نویسد: اولین کلاس کوهنوردی همدان از سال 1290 تا 1304در بلندی های این کوه انجام شده است .
علی بیات کوهنورد و فعال محیط زیست دیواره خورزنه را مهمترین مدرسه سنگنوردی دانست و گفت: این دیواره سال هاست به عنوان مرکز سنگنوردی مورد استفاده علاقمندان به این رشته ورزشی قرار می گیرد و از شهرهای دیگر نیز برای تمرین سنگنوردی به خورزنه می آیند.
بیات با اشاره به تخریب های صورت گرفته در محوطه خورزنه گفت: در سال های اخیر ساخت و سازهای بی رویه کوه و محوطه اطراف خورزنه را احاطه کرده است و تسلط مسکن مهر برخورزنه و تپه های اطراف بیشتر شده است. ما امیدواریم مسئولان به اهمیت گردشگری و تاریخی این منطقه پی ببرند و از تخریب بیشتر جلوگیری کنند.
بیات ادامه داد: خورزنه یک پدیده خاص است و جاذبه گردشگری طبیعی و تاریخی آن مورد غفلت قرار گرفته است اگر ما بتوانیم به درستی این پدیده را معرفی کنیم یکی از مراکز اصلی گردشگری در همدان خواهد بود.

http://hmag.ir/fa/%D9%85%D8%AD%DB%8C%D8%B7-%D8%B2%DB%8C%D8%B3%D8%AA/191-%D9%85%D8%AD%D9%88%D8%B7%D9%87-%DA%A9%D9%88%D9%87-%D8%AE%D9%88%D8%B1%D8%B2%D9%86%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%B8%D8%A7%D8%B1-%D8%AB%D8%A8%D8%AA-%D9%85%D9%84%DB%8C


برچسب ها: خورزنه ، کوه خورزنه همدان ، غار خورزنه ، تپه شاه طهماسب همدان ، همگان ،

 

پیشروی زمین های کشاورزی به قلعه شاه طهماسب در غفلت منابع طبیعی و میراث فرهنگی

 
 

پیشروی زمین های کشاورزی به قلعه شاه طهماسب در غفلت منابع طبیعی و میراث فرهنگی
کشاورزان روستاهای اطراف تپه شاه طهماسب در استان همدان زمین های کشاورزی خود را به سمت این تپه تاریخی و تخریب کوه باستانی اطراف آن گسترش داده اند بدون اینکه کارشناسان سازمانهای منابع طبیعی و میراث فرهنگی آز آن مطلع باشند.

برخی از اماکن تاریخی و تپه های باستانی کشور در میان اراضی ملی و منابع طبیعی واقع شده است و چون هنوز به ثبت ملی نرسید اند، سازمان میراث فرهنگی به بهانه کمبود بودجه و کمبود نیروی انسانی از بار مسئولیتی که در قبال آنها دارد، شانه خالی می کند تپه تاریخی شاه طهماسب و غارهای باستانی کوه خورزنه جز این اماکن است که در شهر همدان واقع شده است.

در این باره، حسین زندی از فعالان میراث فرهنگی در استان همدان به خبرنگار مهر گفت: به تازگی در کنار کوه خورزنه فردی اقدام به حفر چاه و ایجاد باغ کرده و هر روز به سمت کوه پیشروی می کند بدون این که سندی داشته باشد با این حال پیشروی کشاورزان در ارتفاع تپه شاه طهماسب هر روز بیشتر می شود.

وی با بیان اینکه زمینهای کشاورزی تا نزدیک قلعه شخم زده شده است افزود:  یکی از دلایل این کار افزایش وسعت شهر همدان و روستاهای اطراف و افزایش قیمت زمین های منطقه است. با این وجود حفاری های غیرمجاز در تپه همچنان ادامه دارد و از کوه خورزنه هم به عنوان معدن سنگ استفاده می شود همچنین اطراف آن به عنوان محل دفن زباله تبدیل شده و نگرانی فعالان و دوستداران میراث فرهنگی از این است که با توسعه شهر این منطقه باستانی را هم به زمینهای مسکن مهر تبدیل شود مانند چندین تپه طبیعی که قبل از این، قربانی مسکن مهر شد.

به نظر می رسد برای جلوگیری از این منطقه و تپه باستانی جدا از اینکه برای ثبت آن اقدام شود، شاید بهتر باشد منابع طبیعی و میراث فرهنگی شهرستان با تهیه تفاهم نامه ای برای حفظ این محوطه اقدام کنند. اولین قدم می تواند نصب تابلو در کنار اراضی باشد.

به عنوان مثال در سال های گذشته شهرداری و سازمان مسکن شهرسازی سابق در بیشتر مکان هایی که گاهی حتی شاکی و مدعی خصوصی داشت با گذاشتن بلوک های سیمانی که بر روی آنها نوشته بود زمین متعلق به دولت است از تعرض به زمین ها جلوگیری کرد.

http://www.mehrnews.com/detail/News/2062297

 

 


برچسب ها: خورزنه ، تپه شاه طهماسب ، قلعه شاه طهماسب ، همدان ، میراث در خطر ،

جمعه 9 دی 1390

محوطه تاریخی خورزنه و آینده ای مبهم

   نوشته شده توسط: حسین زندی    نوع مطلب :میراث فرهنگی ،

محوطه تاریخی خورزنه و آینده ای مبهم

حسین زندی

 

ثبت میراث تاریخی و فرهنگی درفهرست آثار ملی ازجمله تدابیری است که در جهت حفظ و نگه داری این آثار در نظر گرفته شده است ، در واقع اولین گام درجهت حفظ و پاسداری آن ها است

محوطه ی باستانی کوه خورزنه ی همدان از جمله محوطه هایی است که علیرغم دارا بودن ویژگی های طبیعی ، باستانی و فرهنگی هنوز به ثبت ملی نرسیده است

نام خورزنه :

خور از ریشه ی پهلوی و مشتق از« هور» به معنی خورشید ؛ «آفتاب» ، فرشته ی موکل بر خورشید است روز یازدهم از هر ماه خورشیدی را خورروز می گویند و خورزنه را محل طلوع

خورشید دانسته اند  نام های فراوانی با پسوند و پیشوند خور در جغرافیای ایران وجود دارد که برگرفته از ریشه ی این واژه ی کهن است و نشان از اهمیت این نام دارد خور، خورآسان (خراسان)، خور موسی، خورنق( خورنگ)، خور و بیابانک ، خوره اردشیر، خورهه ، هوراند ، هوریان ، امامزاده خورزنه ، کوه خورزن در محلات ( استان مرکزی ) و صدها نام جای دیگر و واژه و اصطلاح از این دست می توان برشمرد که در ساختارش از خور و هور وام گرفته شده است ، مانند خاور به معنی محل برآمدن خورشید ، در زبان پهلوی و زبان کردی که ریشه در زبان پهلوی دارد بیشتر واژه هایی که با نور و خورشید درارتباط هستند با خور و هور هم ریشه اند

نام جاهای اطراف این کوه به ویژه در جهت شرق و شمال به شعاع ده کیلومتر اغلب ریشه ی کهن و پهلوی  دارند مانند: مزدقینه ( مزداگینه) , کشین ، ورکانه ، سنگستان ، آبشینه ، تپه ی شاه تهماسب و ... حتی نام های ساکنان روستاهای اطراف هم بیشتر نام هایی  کهن هستند که ریشه در شاهنامه دارند اما نتیجه گیری در این زمینه نیاز به بررسی زبان شناسانه و مردم شناسانه دارد

موقعیت جغرافیایی :

کوه خورزنه در سه کیلومتری شرق همدان ، در میان سه روستای حصار آقا شمسعلی ( در غرب ) ، مزدقینه ( درشمال ) و کشین ( در جنوب ) واقع شده است

ارتفاع این کوه از سطح دریا تقریبا2300 متر است و در فاصله ی 500 متری کوه به طرف غرب تپه ی شاه تهماسب قرار دارد ( از آنجا که باستان شناسان بقایای سفال های اطراف تپه را به دوره ی سلجوقی نسبت می دهند به نظر می رسد نامگذاری تپه ارتباطی به دوره ی صفوی و شاه تهماسب ندارد و دلیل دیگری دارد

شایان ذکر است این تپه ی تاریخی و گورستان اطراف آن به دلیل بی توجهی مسئولین و حفاری های غیرمجاز در حال نابودی است

ویژگی های تاریخی :

در قسمت فوقانی کوه ( جبهه ی جنوبی ) سه غار وجود دارد غار شماره ی یک در
اثر بمباران هوایی ارتش عراق تخریب شده ودهانه ی ورودی آن با ریزش چند
لاشه سنگ پوشیده شده است غار دوم که از دو غار دیگر کوچکتر است هم سطح
با غار اول ، با فاصله ی تقریبی دویست متری به طرف شرق است وعمق چندانی
ندارد اما سومین و مهمترین غار پایین تر از آن دو قرار دارد ، دهانه ی غار بیش از ده متر عرض و دو و نیم متر ارتفاع دارد و درون آن مانند تالار بزرگی است، سطح غار با ریزش صدها تن شن و خاک پوشیده شده است ودیوارها و سقف آن توسط ساکنانش در دوره های تاریخی مختلف بزرگتر و فراخ ترشده به طوری که بقایای زخم تیشه ها هنوز خودنمایی می کند

از آنجا که سنگ کوه از جنس رسوبی نرم تشکیل شده است همواره در طول زمان
درمعرض حکاکی و علامت گذاری قرار گرفته است ، بیشتر این علامت ها و نوشته
ها متعلق به دوره های اخیر است جالب ترین ویژگی این است که در جای جای آن حکاکی و برآمدگی هایی به صورت دایره دیده می شود ( نگارنده بیش از صد و بیست مورد آن را شناسایی و از آن عکسبرداری کرده است ) این خورشید واره ها

در قطرهای مختلف از ده سانتی متر تا یک و نیم متر ، هم در داخل غارها و هم در سطح سنگ ها در نقاط مختلف کوه دیده می شود

برخی معتقدند این حکاکی ها آثار به جا مانده از استخراج سنگ برای پایه ستون و یا سنگ آسیاب بوده است اما در هیچ جای شهر همدان و اطراف آن پایه ستونی از این نوع سنگ دیده نشده است

دیگر اینکه سنگ این کوه به دلیل نرمی برای پایه ستون مناسب نیست و برای سنگ آسیاب نیز از این نوع سنگ استفاده نمی شده است اما با توجه به نام کوه که محل برآمدن خورشید است و اینکه پژوهشگران این منطقه را محل سکونت مهرپرستان دانسته اند و باورهایی نیز از آیین مهر در میان بومیان این منطقه وجود دارد این سوال پیش می آید که آیا این دایره ها ارتباطی با نام کوه و آیین مهر دارد و یا اینکه نگاره ها کاربرد ستاره شناسی و سنجش زمان داشته اند و یا از نمادهای جادویی پیش از به وجود آمدن مذاهب و ادیان دردوره ی غار نشینی بوده است؟

ویژگی های فرهنگی : 

مردمان بومی منطقه هر سال مناسک و مراسم آیینی گوناگونی مانند مراسم باران خواهی را در این کوه ها برگزار می کرده اند

مراسم هر روستا در یکی از کوه های منطقه اجرا می شد، مردم روستای آقا شمسعلی همه ساله در یکی از روزهای اردیبهشت ماه به کوه حصار ( در یک کیلومتری غرب خورزنه ) رفته و مراسم باران خواهی را در کنار ( ولد امامی ) امامزاده ولد به جا می آوردند که  البته این مکان امروزه توسط بانیان مسکن مهر دستخوش تخریب شده است و ساخت و سازهای سازمان مسکن تا نزدیک خورزنه رسیده است

مراسم آیینی شاه الوند همچنان در کوه الوند برگزار می شود ، کوه خورزنه نیز محل برگزاری یکی از این آیین ها بوده است

از دیگر ویژگی های کوه خورزنه ، دیواره های مناسب برای سنگنوردی است و بهترین محل سنگنوردی درهمدان به شمار می رود که ازجای جای ایران ورزشکاران بسیاری را به خود فرا می خواند

ثبت این محوطه به صورت یکجا و یا مجزا در فهرست آثار ملی توسط سازمان میراث فرهنگی می تواند دست کم اهمیت آن را در نزد مردم منطقه آشکار کند و حس آنان را به نگهداری هر چه بهتر میراث خود برانگیزاند تا شاید در برابر حفاران غیرمجاز که این مکان را ملک شخصی خود به شمار آورده اند واکنش نشان دهند همچنین این مجموعه ( کوه خورزنه و تپه ی شاه تهماسب) باتوجه به ویژگی های گوناگون یاد شده  می تواند  مکان مناسبی برای گردشگری پاک باشد

 


برچسب ها: میراث فرهنگی ، همدان ، خورزنه ، میراث درخطر ،

شبکه اجتماعی فارسی کلوب | Buy Website Traffic | Buy Targeted Website Traffic