یکشنبه 16 خرداد 1395

آه تالاب‌ها نفس شهر را می‌گیرد

   نوشته شده توسط: حسین زندی    نوع مطلب :زیست بوم ،گفتگو ،

اگر حواسمان نباشد
آه تالاب‌ها نفس شهر را می‌گیرد

مادستان

شانزدهم تا بیست‌ویکم خردادماه به نام هفته محیط‌زیست نامگذاری شده است؛ یکی از چالش‌های فراروی محیط زیست انسانی، بحران کم‌آبی است که مهمترین راهکار مقابله با آن را حفظ و مصرف بهینه منابع آبی می‌دانند. از طرفی با توجه به شرایط اقلیمی استان همدان، کشت محصولات کم‌آب‌بر روش دیگری است که میزان برداشت از منابع زیرزمینی را کاهش می‌دهد.
همچنین در حال حاضر 5 هزار چاه غیرمجاز در استان موجود است که از ابتدای طرح انسداد این چاه‌ها تنها هزار و 500 حلقه آن مسدود شده و هنوز 3 هزار و 500 حلقه چاه غیرمجاز، جانِ سفره‌های زیرزمینی را حریصانه می‌مکد و از این اقدام ناعادلانه كه حلقه بر جان زمین زدن، دشتی خشک است و فرسایش و فروچاله‌هایی است که می‌ماند.
اما چند سالی می‌شود ریزگردها و آلودگی‌هایی که به دنبال دارد، در آسمان کشور سایه افکنده است؛ این شرایط بیشتر در فصول گرم خودش را نشان می‌دهد و حالا هم خشکسالی کمین کرده است كه این عامل، زمینه اصلی ریزگردها را در کنار سایر علل دیگر رقم می‌زند.
آنچه در این میان دارای اهمیت است، تلاش برای جلوگیری از ایجاد کانون جدی ریزگردها در استان است.
سال گذشته ریزگردها در روزهای 21، 27، 28 و 29 فروردین و یکم و دوم اردیبهشت‌ماه، میهمان ناخوانده‌ای برای آسمان استان شد تا آنجا که روزهای 21 و 27 فروردین‌ماه غلظت هوای همدان از مرز هشدار گذشت و به حالت اضطرار رسید.
بر اساس آماری که مدیریت بحران استانداری همدان در سال گذشته ارائه داد؛ این استان از سال 88 (زمان ورود ریزگردها) تا پایان سال (93)، در مجموع 331 روز در حالت هشدار، اضطرار و بحران بوده است.
اما امسال اوضاع بهتر بوده و از ابتدای سال تاکنون هوای سالمی را در مقایسه با سال گذشته نسبت به مدت مشابه داشته‌ایم. البته نباید بارندگی‌های ابتدای سال و تأثیر آن در تأمین کیفیت هوا را نادیده گرفت.
 غفلت، استان را میزبان ریزگرد‌ها می‌کند
کارشناسان زیست‌محیطی بر این باورند که اگر به رویه بهره‌برداری غیرمجاز و بی‌رویه از آب‌های زیرزمینی و کشت‌های پر‌آب‌بر و رعایت نکردن الگوی مصرف آب ادامه دهیم و حفاظت از تالاب‌های استان و کشت‌کاری در اطراف آن را جدی نگیریم، یقیناً در آینده‌ای نه‌چندان دور میزبان دائمی ریزگردها آن‌هم به عنوان یک کانون جدی در استان خواهیم بود.
 ریزگردها، بحران جهانی
یكی از فعالان زیست‌محیطی استان كه مدیر مؤسسه حیات سبز سرزمین همدان است، در این‌باره به همدان‌پیام می‌گوید: مسأله ریزگردها از بحران‌های بسیار مهم و روز جهان به شمار می‌آید؛ زیرا این بحران به طور مشخص هوا را به چالش کشیده است. همچنین ریزگردها بر روی تنفس همه موجودات زنده و فتوسنتز بیشترین تأثیر منفی را دارند كه در استان همدان هم این مسأله به چشم می‌خورد.
بر اساس آمار اعلام شده، 20 تا 30 درصد ریزگردهای بحران‌زا در استان همدان منشأ داخلی دارند و اغلب به دلیل برداشت غیراصولی معادن، خروجی دودکش‌های صنایع و خشک شدن بستر رودخانه‌ها و تالاب‌های همجوار سکونتگاه‌های استان همدان است.
 رعایت اصول زیست‌محیطی
محمد سوزنچی از راهکارهایی که در این میان به نظر می‌رسد را نخست، رعایت اصول زیست‌محیطی در استخراج و تبدیل معادن عنوان می‌کند و ادامه می‌دهد: برای مثال بحران ریزگردها در برخی شب‌ها در جاده ملایر به دلیل استفاده غیراصولی کارخانه‌های سیلیس‌کوبی بعضاً منجر به کاهش دید رانندگان هم می‌شود؛ بنابراین رعایت اصول فنی و استاندارد‌های زیست‌محیطی کوچکترین اقدامی است که می‌توان انجام داد.
وی می‌افزاید: دوم اینکه، حق‌آبه رودخانه‌ها و تالاب‌ها را رعایت کنیم؛ گاهی شنیده می‌شود که می‌گویند، «چرا بگذاریم آب رودخانه ما به پایین‌دست برسد» و در نهایت آسیب آن دامن زیست‌محیطی ما را می‌گیرد.
  گونه‌های گیاهی، مُسَکِنی برای بحران بیابان‌زایی
اما یكی دیگر از فعالان زیست‌محیطی استان هم درباره منشأ ریزگردها در کشور ما، 2 عامل اصلی را مطرح می‌کند؛ یکی منشأ فرامرزی که از غرب کشور وارد می‌شود و این ریزگردها از بیابان‌های سوریه، عراق و عربستان وارد کشور می‌شوند. همچنین عامل دوم منشأ داخلی و مسأله پیچیده‌تری است.
حسین زندی معتقد است: در ایران 2 مسأله مهم بر بحران ریزگردها دامن می‌زند؛ موضوع نخست سدسازی و حفر چاه‌ها در بالادست رودخانه‌هاست كه این مسأله را در همه استان‌های کشور از جمله همدان شاهد هستیم.
وی می‌گوید: در استان همدان با چاه‌های غیرمجاز هم مواجه هستیم که در بیشتر شهرستان‌ها موجب پایین رفتن عمق آب‌های زیرزمینی است كه افزون بر این در این استان، نیروگاه شهید مفتح را داریم که از دشت سر سبز قهاوند و کبودراهنگ، بیابان نوظهوری ساخته است. این بیابان اصلی‌ترین عامل ریزگردهای بومی استان همدان است؛ در واقع نیروگاه شهید مفتح، تولیدکننده ریزگردهای استان است كه در فصل گرما ریزگردهایی که از غرب کشور وارد همدان می‌شود با ریزگردهای داخلی همراه شده و موجب بحران می‌شود.
البته موارد دیگری مانند چرای بیش از حد منابع‌طبیعی توسط احشام عشایر را در همدان داریم که موجب تولید ریزگرد می‌شود.
زندی بیان می‌كند: ازآنجا که همدان استان صنعتی نیست، آلودگی‌های صنعتی آن نسبت به استان‌های دیگر کمتر است و بیشتر آلودگی آب‌ها را در این منطقه به دلیل استفاده از نیترات شاهد هستیم که بسیار هم خطرناک است.
این فعال زیست‌محیطی استان معتقد است: مسأله ریزگردهای بومی با ساماندهی کشاورزی و از طرفی تعطیلی نیروگاه شهید مفتح می‌تواند حل شود؛ هرچند اگر عزمی از سوی مدیران به این منظور وجود داشته باشد، حداقل یک دهه زمان لازم است!
به گفته وی، 2 طرح بین‌المللی در استان از سوی نهادهای غیردولتی بین‌المللی برای بیابان‌زدایی در حال مطالعه است؛ اما هدف این طرح‌ها آموزش جوامع محلی و کشت گونه‌هایی برای مهار بیابان‌زایی است که می‌تواند یک مُسَکِن باشد. اگر قرار است این بحران حل شود، بهتر است کشاورزی را مکانیزه کنند و از صنایع پرمصرف چون نیروگاه جلوگیری شود.
همچنین متأسفانه طرح‌هایی چون ایجاد صنایع فولادسازی در مناطق بیابانی همدان مورد تمجید قرار می‌گیرد؛ در صورتی كه از پرمصرف‌ترین صنایع است و راه‌اندازی آن می‌تواند بیابان‌زایی و در نتیجه ریزگردها را تشدید كند.

  تجهیز سازمان برای شناسایی ریزگردهای احتمالی
معاون فنی اداره‌کل حفاظت محیط‌زیست استان همدان هم برخی علت‌های هجوم ریزگردها را بر می‌شمرد و می‌گوید: تغییر رژیم بارندگی و از دست رفتن رطوبت خاک و در نتیجه خشک شدن خاک و خشکسالی‌های متوالی به همراه کم‌آب شدن تالاب‌ها، همچنین نبود تعادل میان دام و مرتع موجب می‌شود اراضی ملی که مستعد فرسایش هستند، کم‌کم این شرایط را فراهم كنند.
به گفته سید عادل عربی، منشأ اصلی این ریزگردها که به کشور ما وارد شده است، کشورهای عراق و عربستان است و البته با توجه به شرایط کنونی كشور عراق، وضعیت آن قابل حل و کنترل نیست و نمی‌شود شرایط را مدیریت کرد. از طرفی کانون‌هایی هم مثل خوزستان داخل کشور ایجاد شده است.
وی ادامه می‌دهد: در حال حاضر کانون جدی در استان همدان نداریم؛ اما شرایط موجود و تشدید آن مستعد ایجاد کانون است؛ بر همین اساس سازمان حفاظت محیط‌زیست به طور متوسط ایستگاه‌های سنجش ذرات را در بخش‌های مختلف استان نصب کرده است تا بر اساس آن بتواند کانون‌های فعلی و احتمالی ریزگردها را شناسایی و با همکاری سایر بخش‌های مرتبط، جلوگیری از ایجاد بحران آن را کنترل کند.
 حالِ بیمار آق‌گل
به گفته عربی، در بحث شناسایی کانون‌های احتمالی ریزگردها نیازمند تأمین اعتباراتی هستیم که نسبت به سال‌های گذشته شرایط بهتری در تخصیص‌ها داریم؛ از جمله اقدامات مد نظر هم حفاظت فیزیکی از تالاب‌های استان است تا در نتیجه آن، اراضی ملی منابع آبی و بیولوژیکی آنها دست نخورده بماند و حفظ شود؛ به عنوان نمونه تالاب آق‌گل که در شرایط حساسی بسر می‌برد در اولویت برنامه‌ها قرار دارد؛ تالاب را پایش كرده و احداث کانال‌های غیرمجاز و شخم غیرمجاز اطراف آنها را کنترل کنیم.
وی همچنین ادامه می‌دهد: آق‌گل را از دست دادیم و بیم داریم که در ادامه خشکسالی‌ها به یکی از تالاب‌های استان تبدیل شود. شرایط این تالاب، بحرانی و مستعد ایجاد کانون ریزگرد است و حق‌آبه این تالاب از استان مرکزی نشأت می‌گیرد. البته با نشست‌هایی که برگزار شده و پیگیری‌های انجام شده درصدد وارد کردن حق‌آبه آن به این تالاب هستیم.
تالاب چم اسدآباد هم با بیش از 200 هکتار به‌‌رغم بارندگی‌های خوب امسال، هنوز احیا نشده و آب ندارد؛ اما سایر تالاب‌های استان مصنوعی است و اوضاع بهتری را دارند که شامل سد‌ها هم می‌شود و با سرریز آب مواجه بودند.
اما اینها کافی نیست و باید سایر مجموعه و دستگاه‌های مرتبط هم وارد کار شوند و حمایت کنند.
 به هوای بارندگی‌ها، وضع موجود را بدتر نکنیم
معاون فنی اداره‌کل حفاظت محیط‌زیست استان معتقد است: بارندگی‌هایی که ابتدای سال رخ داد، قابل توجه بود؛ اما اگر به این شرایط اکتفا کنیم و دست روی دست بگذاریم، برنامه‌ریزی‌ها با شکست مواجه می‌شود و باید همه شرایط را بدبینانه در نظر بگیریم تا بتوان شرایط موجود را از بدتر شدن حفظ کرد.
 ایران به دنبال مدلی برای مقابله با ریزگردها
عربی در پایان می‌گوید: اما ایران به دنبال تعریف مدلی برای اجرایی كردن آن در کشور برای مقابله با ریزگردهاست؛ بر همین اساس سازمان به دنبال این است تا در این زمینه با کشورهای آسیای پیشرفته که تجربه مشابهی دارند، همکاری کند. در حال حاضر هم این ریزگردها حتی در شرایطی بدتر از آن در ژاپن فعالند و اخیراً در نشستی که سازمان با دانشمندان کشور ژاپن داشته، درصدد است که آیا می‌شود مدل شرق آسیا را در خاورمیانه اجرا کرد؟

http://www.hamedanpayam.com/shownews/specific/0xfef434657253ee9d.html


برچسب ها: ریزگردهای همدان ، محیط زیست همدان ،

شبکه اجتماعی فارسی کلوب | Buy Website Traffic | Buy Targeted Website Traffic