سه شنبه 27 بهمن 1394

سیاه‌‌بازی؛ از روحوضی تا تئاتر

   نوشته شده توسط: حسین زندی    نوع مطلب :روزنامه همشهری ،کتاب ،ادبیات ،هنر ،

سیاه‌‌بازی؛ از روحوضی تا تئاتر

نویسنده: حسین زندی خبرنگار همشهری -همدان
سیاه‌‌بازی؛ از روحوضی تا تئاتر
یک نویسنده همدانی درباره سیاه‌‌بازی می‌گوید: همدان در زمینه سیاه‌‌بازی تاریخ منفصل و جدایی ندارد...
1394/11/27
یک نویسنده همدانی درباره سیاه‌‌بازی می‌گوید: همدان در زمینه سیاه‌‌بازی تاریخ منفصل و جدایی ندارد. در این شهر نیز سیاه‌‌بازی مانند دیگر نقاط کشور در گروه‌‌های نمایشی روحوضی تعریف می‌‌شده است و نمی‌توان ریشه دور و درازی برای سیاه‌‌بازی در همدان متصورشد.
مسعود(ساعد) احمدی، که نویسنده کتاب «دو نمایشنامه مفرح فندق نمکی و یه پول سیاه» است، با اشاره به نمایش‌های روحوضی می‌گوید: در مرکز حیاط خانه‌‌های قدیم معمولاً یک حوض بود که زمستان‌ها تخته‌پوش می‌کردند. تابستان نیز وقتی مراسم یا مهمانی در حیاط برگزار می‌‌شد، روی حوض را تخته می‌گذاشتند و فرش می‌‌انداختند. اگر نمایشی اجرا می‌شد از این فضا به عنوان صحنه و سن استفاده می‌کردند چون از همه جای حیاط و خانه به آن مشرف بودند.

ورود به سالن‌های نمایش
احمدی ادامه می‌‌دهد: معمولاً در نمایش‌های روحوضی یک دسته مطرب بود. یک حاجی، یک سیاه، یک دختر و جوانی که عاشق دختر حاجی می‌‌شد. این سیاه، که نوکر خانه نیز محسوب می‌‌شد، در عشق و عاشقی این دو نفر دخالت می‌کرد و باعث خنداندن مردم می‌‌شد.
این نویسنده همدانی با اشاره به اجراهای سالنی سیاه‌‌بازی در ایران، می‌گوید: سیاه‌‌بازی یک نمایش کاملاً مفرح است که معمولاً در مراسم عروسی و جشن‌‌ها اجرا می‌‌شد. سیاه‌‌بازی همیشه همراه اجرای دسته مطرب‌‌ها بود و بدون حضور آنها اجرا نمی‌‌شد. البته سیاه در این جشن‌‌ها نقش پررنگی داشت. تا این‌‌که بعد از مشروطه و ورود تئاتر مدرن به ایران سیاه‌‌بازی نیز در قالب تئاتر جا گرفت و به عنوان یک گونه نمایشی مستقل به سالن‌‌های نمایش راه یافت.

شخصیت سیاه
احمدی  با اشاره به کتابش «دو نمایشنامه مفرح فندق نمکی و یه پول سیاه » درباره حضور دو شخصیت سیاه در نمایش «فندق‌نمکی» می‌گوید: نمایش‌ها و کتاب‌های سیاه‌بازی که تاکنون نوشته شده، همیشه یک شخصیت سیاه داشته‌اند. ما در این نمایش خواستیم بگوییم اگر روزی دو گروه نمایشی که هر دو نیز شخصیت سیاه دارند، در یک مراسم یا محله هنگام اجرا با هم برخورد کنند چه اتفاقی می‌‌افتد، چگونه ارتباط برقرار می‌کنند و حتی چگونه با هم درگیر می‌شوند.
احمدی به همکاری علی طاهری در نوشتن این کتاب اشاره می‌کند و می‌گوید: کتاب «دو نمایشنامه مفرح فندق نمکی و یه پول سیاه» به صورت مشارکتی نوشته شده؛ ساعت‌ها و روزها در کنار هم نشستیم، گفتیم، نوشتیم، خط زدیم و دوباره نوشتیم تا این دو نمایشنامه از کار در آمده است. در این کار نوشتن متن برای ما مطرح بود و ارتباط با شهر و سیاه‌بازی در همدان مطرح نبود. خوشبختانه متن خوبی شده است و خوانندگان هم استقبال خوبی کرده‌اند. امیدواریم به صورت صحنه‌ای هم اجرا شود.
این نویسنده در پایان به تجربه‌اش در نوشتن نمایش‌های سیاه‌‌بازی اشاره می‌کند و می‌گوید: پیش از انقلاب نیز یک نمایش سیاه‌بازی نوشته بودم؛ بعد از آن تنها کار سیاه‌بازی من همین کتاب است.

درباره کتاب
کتاب «دو نمایشنامه مفرح فندق نمکی و یه پول سیاه» داستان دو نمایش سیاه‌بازی است که توسط مسعود(ساعد) احمدی و علی طاهری به صورت مشترک و هم‌زمان نوشته شده و اواخر دهه 80 توسط انتشارات «آوا متن» به بازار آمده است.عکس طرح جلد این کتاب مربوط به جلال میرزاپور، یکی از هنرمندان تئاتر همدانی است، که در گذشته نقش سیاه را در نمایش‌ها برعهده می‌گرفته است.سیاه‌بازی یکی از انواع نمایش ایران است که در آن شخصی متمول، غلام سیاه و طنازی دارد و با هم با دستمایه قرار دادن مسائل اجتماعی تماشاگران را وادار به خندیدن می‌کردند که در خلال نمایش نقدهایی نیز به اوضاع روزگار بیان می‌شد. سیاه که نقش نوکر خانه را برعهده دارد و گاهی به آن مبارک نیز می‌گویند، نماد مردم رنج‌دیده جامعه است.
در همه نمایش‌ها یک سیاه وجود داشت که وظیفه‌اش شاد کردن و خنداندن تماشاچی‌ها بود اما در نمایش فندق نمکی کتاب «دو نمایشنامه مفرح فندق نمکی و یه پول سیاه» دو شخصیت سیاه به نام‌های فندق و نمکی وجود دارند. نویسندگان در این نمایش‌ها به جای حاجی و میرزا، نقش سلطان و شاه را جایگزین کرده‌اند. در نمایش یه پول سیاه علاوه بر گروه مطرب و سیاه شخصیت‌های دربار حضور دارند و فضای نمایشی شاد در ارتباط بین شاه، نایب‌السلطنه، سیاه و جلاد شکل می‌گیرد.
http://ostani.hamshahrilinks.org/Ostan/Iran/Hamedan/Contents/%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D9%87%E2%80%8C%E2%80%8C%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C%D8%9B-%D8%A7%D8%B2-%D8%B1%D9%88%D8%AD%D9%88%D8%B6%DB%8C-%D8%AA%D8%A7-%D8%AA%D9%8A%D8%A7%D8%AA%D8%B1?magazineid=


برچسب ها: همشهری همدان ، سیاه بازی همدان ، مسعود احمدی ، نمایش های آیینی همدان ،

شبکه اجتماعی فارسی کلوب | Buy Website Traffic | Buy Targeted Website Traffic