یکشنبه 11 مهر 1395

شیره‌پزی؛ آیین ماندگار مانیزان

   نوشته شده توسط: حسین زندی    نوع مطلب :روزنامه همشهری ،میراث فرهنگی ،گردشگری ،

شیره‌پزی؛ آیین ماندگار مانیزان

نویسنده: حسین زندی خبرنگار همشهری -همدان
شیره‌پزی؛ آیین ماندگار مانیزان
چند سال است که جشن شیره‌پزی به عنوان مهم‌ترین آیین دهقانی روستای مانیزان به دلیل این‌که بیشتر مردم آن به باغداری و تولید شیره انگورمشغول هستند در این روستا برگزار می‌شود....
1395/07/11
چند سال است که جشن شیره‌پزی به عنوان مهم‌ترین آیین دهقانی روستای مانیزان به دلیل این‌که بیشتر مردم آن به باغداری و تولید شیره انگورمشغول هستند در این روستا برگزار می‌شود.
 پنجشنبه گذشته هفتمین جشن سالانه شیره‌پزی در روستای مانیزان ملایر در استان همدان برگزار شد. طبق سنت هر سال بر اساس برنامه‌ریزی نهادهای دولتی شهرستان، اعضای شورا و مردم روستای مانیزان و فراخوان رسانه ها و موسسه های گردشگری این جشن با تعداد افراد بیشتری برگزار می شود. امسال نیز بیش از 2 هزار گردشگر در این جشن، مردم مانیزان را همراهی کردند.
اما با وجود شناخته‌شدن مانیزان به عنوان یک روستای هدف گردشگری مهم، مشکلات روستا روزبه روز بیشتر شده و هنوز آمادگی پذیرش گردشگر به صورت دائمی را ندارد. زیرساخت های روستا با مشکل روبه‌رو است. کمبود آب، نبود سرویس بهداشتی برای گردشگران، تعبیه نشدن سطل زباله در روستا و محل جشن از مشکلات اصلی روستاست.هفتمین جشن شیره‌پزی مانیزان با حضور مدیرکل و معاونان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان، نماینده ملایر در مجلس، مدیر کل امور روستایی استانداری و تعدادی از مدیران استانی و شهرستانی برگزار شد. در این مراسم برنامه های گوناگونی از جمله موسیقی محلی، سوارکاری و طبق‌گردانی اجرا شد و گردشگران از کارگاهای شیره‌پزی، غرفه های صنایع دستی، سوغات ملایر و مشتقات انگور مانند شیره، کشمش، باسلق، آب غوره و سرکه بازدید کردند. در این جشن 3 گردشگر از کشور فرانسه نیز حضور داشتند و از 3 شیره‌پز برتر روستا به نام‌های صغری بیات، سرور موسوی و لیلا بیات تجلیل شد.

ملایر؛ قطب باغداری کشور
فرماندار ویژه ملایر در این مراسم گفت: شهرستان ملایر شهرستانی فرهنگی و سرآمد در مسائل فرهنگی در استان است. علاوه بر این مقوله که افتخار آفرین است، روستاهای ملایر ویژگی های مثبت دیگری دارند که از آن جمله قطب باغداری و کشاورزی بودن استان است. هر سال 200 هزار تن انگور در شهرستان برداشت می شود. امسال نیز تاکنون 245هزار تن انگور در شهرستان برداشت شده است.
عبدالعظیم رضایی افزود: در این مراسم علاوه بر، گرهمایی و برنامه های فرهنگی و هنری که هر سال مد نظر داریم، ایجاد شور و نشاط اجتماعی را برای خانواده ها و گردشگران در برنامه داریم. در سال‌ جاری جشنواره خوشه انگور و جشنواره گندم را در شهرستان داشتیم که نشان می دهد اگر ما بتوانیم برنامه خوب تدارک ببینیم مردم همراهی می کنند. روستای مانیزان نیز باید از این ظرفیت بهره‌مند باشد.
فرماندار ملایر افزود: در روستا محرومیت داریم و معابر بسیار نامناسب است.اما علت این‌که سال گذشته اقدامی نکردیم این بود که طرح مناسب با فضای کالبدی روستا که روستایی تاریخی و هدف گردشگری است نداشتیم. اکنون در حال تهیه طرح هستیم و سال آینده اجرا خواهیم کرد.
رضایی ادامه داد: شیره‌پزی پیشینه ای برابر با عمر تولید انگور دارد و سال به سال به اهمیت آن به عنوان یک آیین ثبت شده در حوزه کشاورزی و به عنوان یک میراث معنوی افزوده می شود. سال به سال این مراسم بهتر خواهد شد و شور و نشاط اجتماعی را در بین مردم بیشتر خواهیم دید.

لباس محلی
روستای مانیزان 3عضو شورا دارد. نازی فخارمانیزانی یکی از اعضای شورای روستا است که در 4 سال گذشته بیشتر هماهنگی‌های جشن با او بوده است. مانیزانی فارغ‌التحصیل رشته طراحی لباس است و در کنار فعالیت در شورای روستا به کارهای هنری مشغول است. او با همکاری اداره میراث فرهنگی تلاش کرده است پوشش محلی و لباس هایی را که فراموش شده بود بازشناسی و طراحی کند. در جشن شیره‌پزان هرسال تعدادی از مردان و زنان روستا لباس ها را پوشیده و پس از 6 دهه با لباس محلی در مراسم حاضر می شوند.مانیزانی در باره چگونگی طراحی لباس‌ها می‌گوید: با کمک تصاویر قدیمی و مشورت سالخوردگان روستا تلاش کردیم بار دیگر این لباس‌ها را تولید کنیم که خوشبختانه مورد استقبال قرار گرفت.

عملی نشدن وعده ها
وی با اشاره به مشکلات روستا می گوید: جشن هفتمین سال را پشت سر می‌گذارد و من 4 سال برگزارکننده آن بوده ام. استقبال خارج از تصور مسئولان و مردم است. حتی در شهرها چنین جشنی نداریم. مشکل اصلی ما این است که مسئولان قول می دهند اما قول ها در این مدت عملی نشده است.
این بانوی مانیزانی می‌افزاید: طرح توجیهی مانیزان سال‌هاست تعریف شده، ما طرح توجیهی را داده ایم اما منتظر بودجه است. یک روستای هدف گردشگری بودجه ویژه نیاز دارد. متاسفانه بودجه اینجا نسبت به سرانه جمعیت بسته می شود. اگرتعداد جمعیت بیشتر باشد بودجه بیشتری دریافت می کند. باید روستا به صورت ویژه دیده شود چون روستاهای هدف گردشگری نماد یک استان هستند.

طرح هادی
اگرچه این روستا به عنوان یک روستای هدف گردشگری در نظر گرفته شده اما راه زیادی تا گردشگرپذیری آن وجود دارد. مشکلاتی چون اجرا نشدن طرح هادی روستا، نبود مدیریت پسماند و کمبود آب از اصلی ترین مشکلات آن است.عضو شورای مانیزان می گوید: در اجرای طرح هادی 2 مشکل وجود دارد؛ یکی این‌که مردم روستا از نظر مالی وضع مناسبی ندارند و نمی‌توانند همزمان عقب‌نشینی خانه‌ها را انجام دهند و هم ساختمان‌ها را بازسازی کنند. از سوی دیگر بودجه ای که به عنوان یک روستای هدف گردشگری اختصاص داده می شود بسیار ناچیز است و در 30 سال گذشته اعضای شورا و دهیاری کار چندانی در این زمینه انجام نداده اند.
مانیزانی می‌افزاید: این شیوه عملکرد باعث شده گردشگر تنها یک روز در سال به مانیزان مراجعه کند. ما روستا را برای یک روز در سال آماده‌سازی می‌کنیم و بعد رها می‌شود. بنیاد مسکن اجازه هرکاری نمی دهد. هیچ اتفاق جدیدی نیفتاده و تنها تبلیغات زیاد شده، جشن بزرگتر شده و مردم در یک روز به روستا می آیند اما شاهد یک رویداد جدید نیستیم. بلاتکلیفی مردم هم  مشکل دیگری است. دستورالعملی در این زمینه نداریم و روستایی نیز حق دخالت در ساخت و ساز را ندارد. این مسأله باعث دلسردی روستاییان شده است. بخش خصوصی در شرایط فعلی وارد کار نمی شود. به دلیل دلسردی و بلاتکلیفی مشارکت مردمی را نیز روز به روز از دست می دهیم.
او ادامه می‌دهد: اگر بخواهیم به جنبه های مثبت نگاه کنیم، می بینیم که مانیزان یک روز ملی به خود اختصاص داده، شیره آن برتر است، محصولات مرغوبی در زمینه باغداری دارد و به خوبی معرفی شده است. ما در شورا پل ارتباطی بین مردم و دولت هستیم اما مسئولان خوب عمل نکرده اند.

تغییر کاربری
این عضو شورا اظهار می‌کند : یکی از برنامه های شورای روستا این است که مکان های دولتی مانند مدارسی که دیگر از آن ها استفاده نمی شود تغییر کاربری داده و به مراکزی مانند اقامتگاه و بازارچه محلی و کارگاه تولید صنایع دستی تبدیل شود اما موانعی از سوی نهادهای دولتی ایجاد می شود و با وجود این مشکلات بخش خصوصی نیز برای سرمایه‌گذاری اقبالی نشان نمی دهد. وی ادامه می دهد: در این روستا یک چاه عمیق حفر شده است که استفاده از آن دومنظوره است؛ هم آب آشامیدنی مردم و هم بخشی از آب کشاورزی روستا از این چاه تامین می شود. اما به تازگی اداره آب فشار می آورد که تنها باید برای آشامیدن از این آب استفاده شود. در این صورت باغ ها به دلیل کم‌آبی خشک خواهند شد.مانیزانی توضیح می‌دهد: مهم‌ترین مشکل مانیزان کمبود آب است. قنات های روستا خشک شده است و نیازمند لایروبی است، نامه‌نگاری ها انجام شده و با پیگیری اعضای شورا و دهیار و حمایت مسئولان امیدوارم بودجه آن تامین شود تا بتوانیم یکی از قنات ها را احیا کنیم. البته قنات ها به دلیل حفر چاه های عمیق در بالادست روستا خشک شده است اما به هر حال لایروبی بخشی از مشکل را حل می کند.او ادامه می‌دهد: بیشتر فعالیت ما در برنامه‌ریزی، تصمیم‌سازی و هماهنگی بوده است. البته باز تأکید می‌کنم کمبود بودجه مهم‌ترین مشکل است. یکی از نیازهای اصلی روستا بهداشتی شدن وسایل شیره‌پزی است. نظارت بر شیوه پخت بهداشتی شیره صورت نمی گیرد که باید هرچه زودتر این مشکل برطرف شود.

ضرورت احیای آیین‌های قدیمی
علیرضا گودرزی نویسنده و پژوهشگر فرهنگ عامه در منطقه که کتابی درباره آداب ورسوم روستای مانیزان و جشن شیره پزان نیز نگاشته، می گوید: فرهنگ ها در حال تغییر هستند و ما سنت های بسیار خوبی داشتیم که با آمدن تکنولوژی از بین رفت. جشن شیره پزان از آن جمله است. برای حفظ این سنت ها باید آنها را به روز کرد.
وی اضافه می‌کند : جشن در روستای مانیزان برگزار می شود اما مسأله روستا حل نشده و مشکلات زیاد است. شما امروز مشاهده می کنید که پس از رفتن گردشگران انبوهی از زباله در داخل روستا به جای مانده است. منظر روستا جذابیت ندارد، بهسازی نشده، پذیرایی خوب نیست، روستا راهنمای گردشگر ندارد و محیط برای گردشگر آماده نیست.
گودرزی ادامه می دهد: بعد از نفت و صنعت خودروسازی، گردشگری صنعت پر درآمدی است اما مسئولان توجه نمی‌کنند. هزینه‌ای که برای برگزاری جشن می‌شود آیا سودی دارد؟ این شیوه به نظر من پاسخگو نیست وخوب کار نکرده ایم. باید گردشگر را در اینجا ماندگار کنیم و چند شب گردشگر را در روستا نگه داریم.با یک روز نمی توان منطقه ای را گردشگرپذیر کرد.
وی اظهارمی کند: اگر روستایی از گردشگری پول به دست بیاورد استقبال می کند. اگر به گردشگری فکر می کنیم باید همه جذابیت ها و ظرفیت ها را در نظر بگیریم. زمانی مانیزان یکی از بهترین نقشه های فرش منطقه را داشت اما امروز هیچ کس در بازارچه موقت فرش نداشت و حتی نان محلی هم نبود.این پژوهشگر ملایری می گوید: کوه های منطقه آهن دارد و انگور هم آهن را جذب می کند. همچنین ظرفی که برای پخت شیره استفاده می شود از جنس مس است و آهن دارد. به همین دلیل استقبال خوبی از شیره مانیزان می شود و محصول سالم و ممتازی است. اگر اینجا فضایی باشد که گردشگر خود بتواند انگور بچیند، بشوید و بخورد مسلما هزینه می کند اما ما برنامه نداریم. صنایع دستی منطقه ضعیف است و باید احیا شود.
وی می افزاید: گذشتگان در این منطقه ده ها جشن داشته اند که قابل احیاست. جشن کول که جشن سعادت و خوشبختی است، جشن گل یاس، جشن گل سرخ، آیین دختران پسر پوش، مراسم زن حکومت، جشن کله پاچه، جشن سربند و خیری کشان، جشن گلاب گیران و جشن گل یاس که مخصوص اشراف منطقه بوده همه از بین رفته اما قابل احیاست.
http://ostani.hamshahrilinks.org/Ostan/Iran/Hamedan/Contents/%D8%B4%DB%8C%D8%B1%D9%87%E2%80%8C%D9%BE%D8%B2%DB%8C%D8%9B-%D8%A7%DB%8C%DB%8C%D9%86-%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D8%B1-%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%B2%D8%A7%D9%86?magazineid=


برچسب ها: همشهری همدان ، شیره پزی مانیزان ،

یکشنبه 11 مهر 1395

نحوه شیره‌پزی در مانیزان

   نوشته شده توسط: حسین زندی    نوع مطلب :روزنامه همشهری ،میراث فرهنگی ،

نحوه شیره‌پزی در مانیزان

حسین زندی
نحوه شیره‌پزی در مانیزان
سالانه ده‌ها تن انواع مختلف شیره در روستای مانیزان تولید می شود و علاوه بر ساکنان روستا که از راه تولید شیره و کشمش گذران زندگی می کنند افرادی که از روستا مهاجرت کرده اند نیز در روزهای جشن انگور و شیره‌پزان به روستا مراجعه می‌کنند و در این جشن سهیم می شوند...
1395/07/11
سالانه ده‌ها تن انواع مختلف شیره در روستای مانیزان تولید می شود و علاوه بر ساکنان روستا که از راه تولید شیره و کشمش گذران زندگی می کنند افرادی که از روستا مهاجرت کرده اند نیز در روزهای جشن انگور و شیره‌پزان به روستا مراجعه می‌کنند و در این جشن سهیم می شوند.
فیروز رضایی متولد 1338 در مانیزان است اما سال ها است به تهران مهاجرت کرده و این روزها برای مراسم شیره‌پزان به روستا آمده است. او می گوید: من در روستا باغ ندارم اما دیروز یک تن انگور خریدم و تبدیل به شیره کردم که مقداری را برای خوراک سالیانه با خودم به تهران می برم و بقیه را امروز به مسافران و گردشگران فروختم.
رضایی با اشاره به شیوه تولید شیره ادامه می دهد: مانیزان را به خاطر شیره سفید می شناسند. شیره ابتدا به صورت عسلی است و پس از چند روز قوام آوردن تبدیل به شیره سفید می شود. شیره عسلی را در یک تغار یا خمره سفالی می ریزند و پارویی درآن می اندازند و هر شب ساعتی به هم می زنند تا سفت تر شده و تبدیل به شیره سفید  شود. نوع دیگر شیره، شیره سیاه است که راحت تر است و از برداشت آخر انگور یا انگورهایی که از مرغوبیت کمتری برخوردارند به دست می آید.
او درباره مراحل پخت شیره می گوید: ابتدا انگور را می چینند و به خانه ها یا کارگاه ها حمل می کنند. سپس روی تخته هایی که پیش‌تر آماده شده ریخته و می شویند. پس از آبکش کردن در حوضچه گودی ریخته و پس از پوشیدن چکمه ای تمیز آن را له می کنند. پس از آن از دریچه پایین حوض آب انگور از سوی ناودانی به ظرف دیگری ریخته می شود.. برای تهیه باسلق هنگامی که شیره عسلی نیم جوش شده است نشاسته اضافه می کنند که تبدیل به باسلق می شود.
رضایی ادامه می دهد: در این مرحله خاک سفید را که خاک مخصوصی است داخل آب انگور می ریزند و شب تا صبح می ماند. علت ریختن خاک این است تا آب انگور را به قول معروف ببراند و صاف شود. سپس خاک ته‌نشین می شود و آب انگور مانند اشک چشم زلال می شود. آن آب را از خمره سفالی تخلیه کرده و داخل دیگ های مسی یا آلومینیومی می ریزند و روی اجاق یا در تنور می پزند.
او با اشاره به کارگاه‌های سفالگری مانیزان در گذشته می گوید: قدیم ها مانیزان کوزه‌گر داشته و خمره ها را در مانیزان می ساختند. از آن سفال ها هنوز در برخی خانه ها موجود است.
بخشی از انگورها تبدیل به کشمش خشک می شود که به صورت سایه خشک یا تیزابی است. برای سایه خشک کردن انگور ابتدا در داخل خانه ها چوب های سقف را طناب کشی و انگورها را از این طناب ها آویزان می کنند در طول پاییز و زمستان به مرور خشک می شود. بخش دیگری هم روی زمین پهن می کنند و خشک می کنند که یا معمولی است یا تیزابی. هنگام چیدن انگور، زمینی را مسطح می کنند وانگورها را روی آن پهن  و پس از خشک شدن جمع‌آوری کرده می فروشند. اگر بخواهند به کارخانه ها بدهند با ماده ای به نام تیزاب که در ظرف بزرگی ریخته می شود. انگورها را با آن می‌شویند و یا تیزاب اندود می کنند سپس در این زمین ها خشک می کنند که رنگ سبزی به خود می گیرد.
http://ostani.hamshahrilinks.org/Ostan/Iran/Hamedan/Contents/%D9%86%D8%AD%D9%88%D9%87-%D8%B4%DB%8C%D8%B1%D9%87%E2%80%8C%D9%BE%D8%B2%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%B2%D8%A7%D9%86


برچسب ها: همشهری همدان ، شیره پزی مانیزان ،

شبکه اجتماعی فارسی کلوب | Buy Website Traffic | Buy Targeted Website Traffic