دوشنبه 23 فروردین 1395

ریشه‌های فرش همدان

   نوشته شده توسط: حسین زندی    نوع مطلب :مشاغل ،فرهنگ عامه ،روزنامه همشهری ،میراث فرهنگی ،

ریشه‌های فرش همدان

نویسنده: حیدر زند خبرنگار همشهری -همدان
ریشه‌های فرش همدان
«عباس زند» آموزگار بازنشسته آموزش و پرورش همدان و پژوهشگر حوزه همدان‌شناسی است. از وی تاکنون 2 کتاب و چندین مقاله منتشر شده و سال‌هاست با نشریات مختلف محلی در همدان همکاری می‌کند...
1395/01/22
«عباس زند» آموزگار بازنشسته آموزش و پرورش همدان و پژوهشگر حوزه همدان‌شناسی است. از وی تاکنون 2 کتاب و چندین مقاله منتشر شده و سال‌هاست با نشریات مختلف محلی در همدان همکاری می‌کند.
عباس زند کتاب « قالیبافی هنر ملی ایران- نگاهی به قالی ایران و قالیبافی دراستان  همدان» درباره تاریخچه پیدایش قالی را در سال 92 وارد بازار نشر کرد. درباره این اثر و تاریخچه قالیبافی در شهر همدان با وی گفت‌وگو کردیم.
  • ایده تهیه کتاب از کجا شکل گرفت؟
ما در محله زندی‌های همدان زندگی می‌‌کردیم. 12 سال در مدرسه سعدی و دبیرستان ابن‌سینا تحصیل کردم. هر روز از کوچه شرکت فرش همدان عبور می‌کردم، به مدرسه می‌‌رفتم و می‌‌آمدم. علاقه خاصی به این ساختمان داشتم تا اینکه پسر شخصی به نام عرب، که رئیس شرکت فرش همدان بود، با پسر من دوست شد. روزی تعدادی از اسناد شرکت فرش را به من نشان داد و این اسناد باعث شد من یک تحقیق کلی درباره قالیبافی همدان انجام دهم؛ البته درباره دیگر مناطق ایران قبلا تحقیق شده بود و من هم به صورت خلاصه در این کتاب آورده‌ام؛ اما بیشتر تاکیدم روی قالیبافی همدان بود.
  • شرکت فرش از چه زمانی در همدان ایجاد شد؟
شرکت فرش توسط شخصی به نام سیسیل ادواردز انگلیسی، فرزند چارلز ادواردز که جزو کمپانی شرق بود، در سال 1290 شمسی تاسیس شد. او ابتدا خانه‌ای در همدان اجاره و خانمی به نام کبری را استخدام می‌کند تا با 8 دستگاه دار قالی کارگاهی را راه‌اندازی کند. او ادعا می‌کند اولین کسی است که در شهر همدان کارگاه قالیبافی دایر کرده است؛ البته تا آن زمان در روستاها کارگاه زیاد بوده است. فردی به نام رابرت سیمون مدیرعامل شرکت سیسیل ادواردز می‌شود که از متفقین بوده و بعدها خود را سرهنگ ارتش انگلستان معرفی می‌کند. آن زمان به 7 کشور قالی صادر می‌کردند.
  • در کتابتان بیشتر به چه جنبه‌هایی از فرش پرداخته‌اید؟
من در کتابم ریشه و پیدایش قالی را آورده‌ام.  اشاره کرده‌ام که در گذشته بیشتر مردم چادرنشین بودند و از قالی به عنوان زیرانداز استفاده می‌کردند. این حرفه کم‌کم پیشرفت کرد و به صورت یک هنر ملی در آمد و در دوره صفویه به اوج خود رسید.
  •  مصالح و مواد اولیه‌ای که در قدیم استفاده می‌شد چه تفاوتی با زمان حال دارد؟
در کتابم مصالحی که در قالیبافی استفاده می‌شود مانند پشم، پنبه و ابریشم را بررسی کرده‌ام. برای رنگرزی و طراحی بیشتر از الیاف و مواد گیاهی مانند پوست گردو، مازو، پوست انار، برگ مو و موارد دیگر استفاده می‌شد. رنگرزی سنتی در بازار همدان تا سال‌های پیش رواج داشت که متاسفانه از بین رفته است.
  • قالی‌های روستایی چه تفاوتی با قالی شهر داشت؟
بافت روستاها مرغوب‌تر از شهرها بود.
  • فکر می‌کنید برای تحقیق در این زمینه اسناد دیگری هم هست و چقدر جا دارد که کار انجام شود؟
بله اسناد زیاد است و من درخواست بازدید آنها را کردم اما مدیرعامل شرکت سهامی فرش کشور موافقت نکرد.
  • اینکه گفته می‌شود شرکت فرش ابتدا در همدان تاسیس شده تا چه حد درست است؟
شرکت سهامی فرش ابتدا در همدان تاسیس شده و در کرمان هم شعبه‌ای داشته، اما به تدریج دفتری در تهران دایر می‌شود و بعدها این دفتر مستقل می‌شود. این شرکت ابتدا در خیابان ناصرخسرو بوده و سپس به خیابان فردوسی در موسسه ارباب‌جمشید که زرتشتی بوده منتقل می‌شود. می‌گفتند این ساختمان به سفارت روسیه راه دارد.
  • برجسته‌ترین ویژگی قالی همدان از نظر شما چیست؟
قالی استان همدان ضخیم و سنگین است و پشم بسیار خوب و بافت محکمی دارد. دوام آن هم تقریبا بسیار زیاد است و طبیعتا متقاضی خاصی هم دارد.
  • منبع کتاب شما تنها اسناد شرکت فرش همدان بود؟
سیسیل ادوارد کتابی به نام «قالی ایران» دارد که علاوه بر اسناد شرکت فرش همدان از این کتاب هم استفاده کردم.
  • قالیبافی در کدام منطقه از همدان بیشتر رواج داشته است؟
وقتی از بالای چهار قله یا الوند همدان نگاه کنید همه روستاها و شهرستان‌ها از اسدآباد و تویسرکان تا بهار و کبودراهنگ قالیبافی داشته‌اند. هر منطقه هم نقشه خاص خود را دارد. به طور مثال قالی‌های انجلاس خوب بود و روستاهای اطراف انجلاس بر اساس نقشه این روستا می‌بافتند. اطراف کبودراهنگ از جمله منطقه مهربان و خمسه علاوه بر قالیبافی بخشی از پشم قالیبافان استان را تامین می‌کرد چون پشم آن منطقه مرغوب و بیشتر سنتی بود. در واقع قالیبافی همه جا بوده اما به تدریج از بین رفته است.
  • علت از بین رفتن قالیبافی منطقه چه بود؟
اول اینکه فرش ماشینی جایگزین قالی شد و تبلیغات زیاد تلویزیونی به این مسأله دامن زد. دیگر اینکه فرش ایرانی رقیب پیدا کرد از جمله پاکستان و چین کپی‌برداری کردند و بازار جهانی را در دست گرفتند. همچنین برخی سیاست‌های نادرست کشور نیز بر این زمینه تاثیر زیادی داشت.


برچسب ها: صنایع دستی همدان ، همشهری همدان ، فرش همدان ، عباس زند ، تاریخچه فرش همدان ، قالی بافی در همدان ،

شبکه اجتماعی فارسی کلوب | Buy Mobile Traffic | سایت سوالات