سه شنبه 6 خرداد 1393

گذری بر موسیقی همدان با دکتر جمشید صفاریان بخش یکم

   نوشته شده توسط: حسین زندی    نوع مطلب :گفتگو ،موسیقی ،روزنامه همشهری ،

گذری بر موسیقی همدان با دکتر جمشید صفاریان

حسین زندی خبرنگار همشهری- همدان: جمشید صفاریان ، در سال  1329خورشیدی درهمدان متولد شد و تحصیلات خودرا در شهرهای همدان و تهران پشت سرنهاد و سپس از دانشگاه پنجاب در هندوستان دکتری ادبیات فارسی گرفت. دکترصفاریان علاوه بر تدریس، سال هاست در زمینه های هنری، ازجمله موسیقی (آواز) ، نقاشی ،مجسمه سازی و خوشنویسی فعالیت دارد و شیوه ای در آموزش خط تحریری ابداع کرده است که مورد تائید استادان قرارگرفته است . با این هنرمند همدانی گفتگویی در مورد تاریخچه موسیقی در همدان انجا داده ایم که در پی می آید:

·        موسیقی را نزد چه کسی آموخته­اید؟

من پس از دوره دبستان، وقتی که ششم ابتدایی را تمام کردم و وارد دبیرستان شدم احساس کردم می­توانم بخوانم. ابتدا با صدای استاد دردشتی تمرین می­کردم. در دوره دبیرستان زمانی که در دبیرستان حافظ در تهران، واقع در بازار بزرگ و نزدیک میدان ارگ درس می­خواندم، از راهنمایی­های استاد «جواد بدیع زاده» استفاده می­کردم. از تصنیف­ها و آوازهایش خوشم می­آمد و از نظر جنس صدا هم به استاد دردشتی نزدیک بود. همین امر سبب شد من آنها را استاد خودم بدانم و از آن­ها پیروی کنم.

·        در همدان پیش کسی آموزش ندیدید؟

حضوری پیش کسی تلمذ نکردم، چند بار به فرهنگ و هنر آن دوره مراجعه کردم ولی متوجه شدم این کلاس­ها برای من سودی نخواهد داشت. آقایی به نام  «نوری پور» در آنجا تار و ردیف­های آوازی را تدریس می­کرد، دو جلسه در کلاس نشستم اما چیزی برای آموختن به من نداشت.

·        از پیشکسوتان موسیقی همدان کسی را به یاد دارید که بتوان به عنوان یک استعداد از او نام برد؟

من کسی را ندیدم ولی از دیگران شنیده­ام. مثلا آقای جمالی که در خانه آواز همدان هست از صدای خوب پدرش تعریف می­کرد که از خواننده­های خوب همدان به شمار می­رفت. کسی هم برای آموختن آواز به من مراجعه کرد که در بازار همدان فرش­فروشی داشت. او مدعی بود که پدرش که از دوستان نزدیک پدر آقای جمالی بوده صدای بسیار خوبی داشته است.

·        از فعالیت­های خودتان بگویید؟آیا در این سال­ها کار ضبط شده دارید؟

بله. آقای زندی، منطقی، خادمی، وفایی، اختری و دوستان دیگر گروهی داشتند که باهم چند تصنیف قدیمی را بازسازی کردیم که این تصنیف­ها با استقبال خوبی روبه­رو شد. در آرشیو صداو سیمای همدان و تهران موجود است.

·        موسیقی دیروز و امروز چه تفاوت­هایی دارد؟

موسیقی و به ویژه آواز در دوره قاجار با شیوه­ای توام با عجله اجرا می­شد. گویا آوازخوانان در بیان اشعار عجله داشتند. پس از قاجار خوانندگانی مانند «تاج اصفهانی»، «دردشتی»، و بعدها «ایرج»، «گلپایگانی»، «بنان»، «قوامی»، «شهیدی» و «شجریان» این شیوه را تعدیل کردند و به صورت امروزی ارائه کردند. پس از آنکه این شیوه تند خوانی، که سبب نامفهوم شدن اشعار می­شد، منسوخ شد به نظر من دردشتی بهترین شیوه آواز را دارد. او بسیار آرام و متین می­خواند و شعر را بسیار ادیبانه بیان می­کرد. انتخاب اشعار صورتی عالی به خود گرفت و متانت و صلابت صدای دردشتی به آواز رونق بخشید.

پس از او تاج اصفهانی تاثیر بسزایی در موسیقی داشت. حتی ایرج هم که به همان شیوه دردشتی می­خواند، البته با زنگ صدای متفاوت، ابتکارهایی در تحریرهایش به چشم می­خورد که به تکامل آواز کمک کرده است. به این ترتیب عیب با عجله خواندن و نامفهوم بودن اشعار رفع شد.

·        شما موسیقی همدان را از گذشته پیگیری کرده­اید، از کنسرت­هایی که از گذشته تا حال توسط هنرمندان همدانی اجرا شده، چیزی به خاطر دارید؟

زمانی که من در مدرسه «سوم اسفند» در کلاس سوم ابتدایی درس می­خواندم مدیر مدرسه؛ آقای «شیشه­اییان» از آقای «برق لشگری» دعوت می­کرد تا به ما سرود یاد دهد. ایشان با ساز ویولن سرود یاد می­دادند. آقای آسایش چندبار کنسرت داشت. علاوه بر آن آقای جمالی کنسرتی در سینما قدس داشت که خیلی زیبا وجالب بود. اگرچه متاسفانه آقای «حبیب­الله نصیری­فر» در کتاب موسیقی که گردآوری کردند که نامی از آقای جمالی به میان نیاورده، جا دارد ایشان از استادانی چون آقای جمالی، آسایش، دانشفر و مخصوصاً آقای برق لشگری و گلپریان نام ببرند گفته می شود آقای برقلشکری از شاگردان ابوالحسن خان صبا بود.

·        برپایه سفرنامه­ها، در دوره قاجار جامعه برای تعلیم موسیقی بسته بوده و یکی از جریان­هایی که در همدان به نشر موسیقی کمک کردند، یهودی­های همدان بودند. شما چیزی از آن دوره به یاد دارید؟

نه به یاد ندارم. اما درباره اینکه موسیقی ما چگونه شکل گرفته و حفظ شده باید بگویم، به علت حرام بودن موسیقی، موسیقیدانان به صورت پنهانی تمرین می­کردند. برای اینکه مجوزی برای این تمرین­ها داشته باشند قسمت­هایی از تعزیه­خوانی را وارد آواز ایرانی کردند تا موسیقی را حفظ کنند. اما امروزه که موسیقی آزاد است نباید از اجرای موسیقی فاخر جلوگیری شود.

·        گفتید در دوره قاجار، موسیقی ایرانی با تندخوانی همراه بود و به مرور اصلاح شد.ما امروزه هم شاهد این تندخوانی هستیم که ممکن است به خاطر تند شدن ریتم زندگی جوانان باشد.

چند علت می­تواند داشته باشد؛ ممکن است استادی که پیرو آوازخوانی از دوره قاجار باشد و به شاگردانش هم همان شیوه را بیاموزد. از سوی دیگر روزگار ما دوره سرعت، رایانه و اینترنت است و طبع جوان با سرعت و عجله دمساز است و جوانان می­خواهند شور و هیجان درونی را زودتر تخلیه کنند.

·        شهرهایی مثل تبریز و اصفهان دارای مکتب آوازی خاصی هستند، همدان را در کجای این مکاتب می­توان قرار داد؟

آنچه که این مکتب­ها را ساخته همین شیوه آواز خواندن است. درست خواندن و بیان شعر به شیوه درست وآرام خواندن، شاخصه مکتب اصفهان است. همدان را هم زیر مجموعه مکتب اصفهان قرار می­دهند که سبک آواز متین و ادیبانه است. مکتب تبریز هنوز هم با تندخوانی همراه است.

·        اتفاقاتی مثل حضور «عارف قزوینی» در همدان یا آمدن «قمرالملوک وزیری» و «مرتضی خان نی داوود»تا چه اندازه می­تواند در گرایش مردم همدان به موسیقی موثر باشد؟

در دوره مشروطه بیشتر تصنیف­هایی که عارف می­ساخت، جنبه وطنی و سیاسی داشت و به روز بود. چون اوضاع سیاسی آن زمان به گونه­ای بود که مردم درگیر آن بودند. این تصنیف­ها در اذهان عمومی جای گرفت ولی این اشعار مقطعی بود. آنچه تاثیرگذار بود شیوه خواندن  بود. کنسرت­هایی که توسط قمر، تاج اصفهانی، دردشتی و بدیع­زاده انجام می­شد خیلی موثر بود و می­توان گفت بیشترین تاثیر را بدیع­زاده در موسیقی ایران گذاشت.

همشهری همدان دوشنبه15 اردیبهشت 1393/شماره6244

وهفته نامه اقتصادملی شماره دهم


برچسب ها: موسیقی همدان ، همشهری ، موسیقی سنتی همدان ،

یکشنبه 28 اردیبهشت 1393

کنسرتی به یاد لطفی در همدان

   نوشته شده توسط: حسین زندی    نوع مطلب :روزنامه همشهری ،موسیقی ،

کنسرت گروه ترز در همدان

حسین زندی – همشهری - مرتضی فطری  بیش از دو دهه سابقه فعالیت در رشته موسیقی را دارد او اهنگساز ی موسیقی متن فیلم حریم حرم، فیلم انیمیشن جوجه های کاغذی،اهنگساز موسیقی متن تاتر مسافر قطار ، آلبوم نغمه های نواحی را در کارنامه خود دارد و از فعالیت های او  می توان به اجرای کنسرت در بسیاری اززشهرهای ایران وکشورارمنستان وسلیمانیه عراق نیز اشاره کرد . فطری 15 سال سابقه تدریس در آموزشگاه های موسیقی همدان را دارد و تار ،سه تار ،تنبور ودیوان از جمله سازهایی است که او آموزش می دهد .

گروه آوای ترز با همکاری دو گروه آوا به سرپرستی مرتضی فطری و ترز به سرپرستی مهرداد وارسته می باشد. این برنامه در دوبخش اجرا خواهد شدبخش اول اجرای این گروه بر اساس مقامهای تنبور وآهنگسازی مهرداد وارسته در دستگاه ماهور تنظیم شده است وپارت دوم به آهنگسازی وتنظیم مرتضی فطری در آواز بیات اصفهان است و اشعاری که در این کنسرت استفاده شده از حافظ مولانا باباطاهر سعدی وهوشنگ ابتهاج است.

هنرمندانی که در این کنسرت همکاری دارند:نوازندگان تنبور مرتضی فطری،مهرداد وارسته،شهرام میرزایی، رامین کندری،مصطفی رشیدی مطلق،مسعود نوبهار،علی مومیوند،جمشید نوروزی،حسین فرهیخته،سید سبحان موسوی و نوازندگان سازهای کوبه ای:جلال گودرزی سروش،وحید ربیع پور،احمد رسولی ثمر،احسان رسولی ثمر،پویا موسویان و خوانندگان این کنسرت مصطفی مقتدر ومرتضی فطری  است.

مرتضی فطری سرپرست گروه می گوید: در این روزهایی که سخت با گروه مشغول تمرین بودیم متاسفانه شنیدن خبر درگذشت استاد محمدرضا لطفی داغ بزرگی بر دل جامعه هنری کشورمان گذاشت امیدوارم که روح استاد شاد باشد وگروه آوای ترز بر آن است که یکی از اجراهای خود را به نمایش بگذارد و این اجرا را به روح بزرگ استاد لطفی تقدیم خواهیم کرد .قطعه بی کلام فریاد که در تولیدات رادیویی مقام اول را کسب کرد هم از آثاری است که در این کنسرت اجرا خواهد شد

فطر در مورد  نام گروه می گوید :ترز یکی ار مقامهای بسیار قدیمی و اصیل تنبوراست و از آنجا که حضور این ساز باستانی و عرفانی در این گروه پررنگتر است این عنوان برگزیده شده است.

 این هنر مند با انتقاد از وضعیت سالنهای همدان می گوید:وضعیت سالنهای همدان برای اجرای کنسرت زیاد مناسب نیست ،وضعیت صدا هم به همین صورت است همیشه برای کنسرتهای موسیقی مجبور هستیم خودمان صدابردار دعوت کنیم ولوازم صدابرداری را هم  کرایه می کنیم .البته وضعیت آموزش موسیقی در همدان بد نیست امامتاسفانه آموزشکاههای موسیقی به غیر از یکی دو مورد، زیاد به محیط اموزشی اهمیت نمیدهند ومحیط خوبی رابرای هنرجوها واساتید درنظر نمی گیرند.

او در ادامه می گوید:هر برنامه ای برای اجرا ،متاسفانه هماهنگی های اولیه اش مشکلات خاص خودش را دارد و کنسرتهای موسیقی هم از این قاعده مستثنی نیست ولی با تمام مشکلات و موانعی که بر سر راه ما هست همچنان مانند گذشته استوار هستیم و کنسرت خود را به بهترین نحو ممکن برگزار میکنیم.امیدوارم در روز 18و19 اردیبهشت ماه تمام تماشاچیان کنسرت گروه آوای ترز از دیدن این کنسرت لذت ببرند ، تمام تلاش این گروه بر آن است که لحظات خوب و خوشی را در این کنسرت برای تماشا چیان رقم بزند

فطری در مورد آینده موسیقی هم می گوید: آینده را روشن میبینم چون دوست دارم که روشن باشد، به مشکلات فکر نمیکنم ،تمام تلاشم این است که هیچ وقت از ادامه کار در هر شرایطی منصرف نشوم.

ما به دلیل شناساندن مقامهای اصیل تنبور موسیقی مقامی را اجرا می کنیم واز موسیقی دستگاهی هم استفاده میکنیم برای اینکه به مخاطب نشان بدهیم که تنبور قابلیت اجرا در این بخش را هم داراست

او ادامه می دهد: اجرای کنسرت در همدان تفاوت زیادی با استانهای دیگر ندارند ولی با کشورهای دیگر چرا، متاسفانه این روزها استقبال از گروههای ایرانی زیاد خوب نیست ،فروش بلیط سخت شده است وهمه  مخاطبان نیز به دنبال این هستند که حتما چهره خیلی شاخصی در گروه حضور داشته باشد تا به سالن بیاند ، بنده احساس می کنم کار گروه زیاد مهم نیست مهم این است که خواننده چه کسی است ،این روزه شرایط به گونه ای است که هر چقدر هم گروه ضعیف باشد مهم نیست البته برای شهر همدان این مطلب بیشتر صدق می کند، گروها خواننده محور شده اند مخاطب نیز چنین رویکردی به موسیقی دارد.ما بایدتلاش خود را بیشتر کنیم تا بتوانیم تماشاچی جذب کنیم و حمایت ارگانهایی مثل اداره فرهنگ وارشاد هم بی تاثیر نیست  البته منظور من حمایت مالی نیست اذیت نکردن برای صدور مجوز ، دراختیار قرار دادن سالن و تاریخ خوب برای کنسرت از طرف نهادهای دولتی برای گروه ها کافیست.

همشهری/چهارشنبه 17 اردیبهشت/شماره6246/ویژه همدان


برچسب ها: همشهری همدان ، موسیقی همدان ، کنسرتی به یاد لطفی ، محمدرضا لطفی ،

پنجشنبه 8 اسفند 1392

نگاهی به موسیقی همدان

   نوشته شده توسط: حسین زندی    نوع مطلب :روزنامه ها ،

نگاهی به موسیقی همدان

حسین زندی روزنامه نگار

تنوع موسیقی بین اقوام ایرانی کم نظیر است و رنگ وبوی هر یک برخاسته از خصلت ها ، ویژگی های رفتاری و فرهنگی آنان است. همدان نیز از شهرهایی است که از این گوناگونی و رنگین کمان بهره برده است. استان همدان نمونه ای از این تنوع قومی را در خود جای داده است که جز سرمایه های فرهنگی این شهر به شمار می آید. سکونت اقوام لر، کرد و ترک با تیره های مختلف به این تنوع غنا بخشیده است. در این استان روستاهایی وجود دارد که به دلیل دارا بودن این امتیاز یعنی موسیقی محلی شناخته می شود ،مانند روستای تاجی آباد که گروه های موسیقی محلی زیادی از گذشته های دوردر این روستا فعال بوده اند. اما شاید به دلیل همین گوناگونی نمی توان به یک گونه و نوع موسیقی تکیه کرد و گفت همدان یک موسیقی خاص دارد و یا دارای یک مکتب موسیقایی است. موسیقی در گذشته خاصیت پیام رسانی و رسانه ای داشته است و به عنوان یک رسانه بین مردم کارکرد داشته است ، موسیقی همدان را نیز دراین چارچوب باید نگریست.

از گذشته موسیقی در همدان آگاهی چندانی در دست نیست گاهی در سفرنامه ها سیاحان اشاره ای به گروه های موسیقی که در بزم ها و مهمانی ها می نواختند ویا همراه کاروان ها در منزلگاهها برای مسافران برنامه اجرا می کردند، سخن گفته اند. امااثری که گویای تاریخ و سرگذشت این هنر درهمدان باشد راشاهد نبوده ایم ، با این حال نشانه های از این هنر درفرهنگ شفاهی مردمان این شهر دیده می شود. باید توجه داشت نمی توان این مسئله را نادیده گرفت که اگراین منطقه موسیقی نداشت پس این همه شهروند و فعالان این عرصه از کجا آموخته اند؟

از یک قرن گذشته فعالیت در عرصه موسیقی رواج داشته است که نگاهی به افراد و استادان شاخص موسیقی امروز ایرا ن گواهی بر این مدعاست.اگر بخواهیم از افراد تاثیر گذاردر اوایل قرن حاضر نام ببریم نمی توانیم به آثار مهمی دست پیدا کنیم. اما همان تعداد اندک و نام هایی که وجود دارد خود معرف اهمیت موسیقی این شهر است .همچنین آمد وشد مفاخر موسیقی ایران مانند قمرالملوک وزیری ، مرتضا خان نی داود به همدان و حضور شاعر ملی کشورعارف قزوینی دراین شهررا در اشاعه و ترویج موسیقی همدان نمی توان نادیده گرفت.

افراد موثر در موسیقی همدان را به دو گروه می توان تقسیم کرد ، گروهی که بیشتر فعالیتشان در عرصه آموزش بوده است. و گروهی که در کنار آموزش به نوازندگی نیز می پردازند.

بزرگانی مانند سیف الله گلپریان، برق لشکری ، آسایش و قیطاسی از گروه نخست بودند که هنرمندان بسیاری که در سطح ملی فعال هستند از شاگردان این استادان بودند واین گروه کمتر به اجرای کنسرت پرداختند اما تاثیر فراوانی در رشد هنر شهر داشتند ، به طور مثال گلپریان و برق لشکری افزون بر آموزش موسیقی مدت ها به پرورش بازیگر تئاتر و کارگردانی در این حرفه مشغول بودند و شمار زیادی از افرادی که امروزه در حوزه نمایش فعال هستند از شاگردان این دو بزرگوار هستند آنان انتخاب و آهنگسازی نمایش هارا خود به عهده داشتند . اما هنرمندانی مانند زنده یاد جمالی، حسن دانشفر در کنار آموزش، به نواختن و اجرای کنسرت و نوازندگی در برنامه های رادیویی را نیز در کارنامه خود دارند . زنده یاد حسن دانشفر همزمان با تاسیس رادیو همدان ، بیشتر روزها برنامه زنده رادیویی اجرا می کرد ودرکنار نوازندگی ویولن به خوانندگی نیز می پرداخت و استاد جمالی نیز از نوازندگان برنامه گلها به شمار می رود. از این نسل تنها استاد آسایش امروز در میان ماست و بقیه از دنیا رفته اند.

در نسل بعد به نام هایی چون زند یاد داریوش زرگری ، شهرام گلپریان محمد علایی می توان اشاره کرد.و ده ها تن ازجوانان و هنرمندانی که اکنون جز افتخارات این شهر کهن به شمار می آیند.

در کنار هنرمندان یهودی شهر که خدمات زیادی به موسیقی همدان داشتند ،نقش ارامنه در موسیقی همدان را نمی توان نادیده گرفت به ویژه در دورانی که مردم مسلمان نگاه مثبتی به موسیقی نداشتند این دو قوم افرادی را داشته اند که به نوازندگی وخوانندگی می پرداختند، از ایشان نیز به هنرمندانی مانند خانواده دردریان می توان اشاره کرد.

-موسیقی عامه پسند و گروه هایی که در جشن ها برنامه اجرا می کردند مانند خانواده عزیزخان و دو زن که هر دو ملوک نام داشتند را مردم همچنان فراموش نکرده اند، این گونه از هنر موسیقی و موسیقی فولکلور همدان درکنار موسیقی سنتی به حیات خود ادامه داده است و امروز نیز تعدادی در این رشته فعال هستند ، به خصوص در شهرستان ها و روستاها گرایش بیشتری به این رشته وجود دارد.

ندای ابوذز ویژه نامه موسیقی


برچسب ها: موسیقی همدان ، هفته نامه ندای ابوذر ، هنر موسیقی در همدان ، بزرگان موسیقی همدان ،

تعداد کل صفحات: 2 1 2
شبکه اجتماعی فارسی کلوب | Buy Website Traffic | Buy Targeted Website Traffic